Een stressvrij bestaan is de snelste route richting hersendood

Een stressvol 2019 gewenst! Nee, we zijn niet sadistisch geworden. Volgens experts heeft stress onterecht een negatief imago. ‘Zonder stress geen succes en geluk.’

Suzan Kuijsten: ‘Stress op zich is niet ons probleem, wel het gebrek aan herstel.’ (Harry Gruyaert / magnum photos)
Waag het niet Elke Van Hoof, professor in de gezondheidspsychologie (VUB), een nieuw jaar zonder stress te wensen. En mocht u zichzelf hebben voorgenomen in 2019 stress te elimineren uit uw leven, dan maant ze u aan uw plannen te herzien. ‘Een stressvrij bestaan is de snelste route richting hersendood.’
Van Hoof en collega’s psychologen en psychiaters zijn het beu overal slogans en workshops te zien opduiken die de heersende misverstanden over stress voeden. Van Hoof stapte onlangs nog naar de directie van een basisschool in haar buurt die een ‘stressvrije opvoeding’ promootte. ‘Daarmee fnuik je de ontwikkeling van kinderen. Bovendien ­creëer je een totaal onhaalbare verwachting.’

De grieven van de stressexperts kort samengevat: stress heeft onterecht een slecht imago.

Gek op stress heet het boek dat Suzan Kuijsten schreef (samen met Carolien Hamming van het Nederlandse CSR Centrum voor stress en burn-outcoaching). Zonder verpinken beweert ze dat stress ‘geweldig’ is. ‘Zolang je er geen misbruik van maakt.’

‘Als je stress elimineert, verhinder je jezelf om verder te ontwikkelen. Je blijft steken in je comfortzone en belandt in de aanmoddermodus’

‘Net als onze hartslag en ademhaling is stress er altijd. Het is de motor die ons gaande houdt en waardoor we dingen voor elkaar krijgen. Dankzij stress zijn we energiek en geconcentreerd. Zonder stress geen succes of geluk.’

Kuijsten vertelt dat we een slecht begrip hebben van wat stress is. ‘Eigenlijk is het ons aanpassingsmechanisme. Dankzij stress kunnen we net iets grotere inspanningen leveren dan normaal. Sneller fietsen als we dreigen te laat te komen. Overwerken wanneer we ons moe voelen. Alert zijn als we door een ongure storm moeten rijden met de auto. Wanneer u een beer tegen het lijf loopt, zal u blij zijn dat uw cortisol- en adrenalineniveau (stresshormonen) stijgen, zodat u in staat bent sneller weg te lopen of harder te vechten.’ Fight or flight: dat is stress. Maar wat moeten we daarmee op kantoor waar het grootste roofdier een mug is? Kuijken beweert dat we stress ook nodig hebben in ons dagelijkse leven. ‘Bij het slapen en wakker worden, opstaan, ademen, eten en bewegen. Het stresssysteem zorgt namelijk voor energie.’

‘Ik zit te schemeren’

Van Hoof definieert stress als ‘een mismatch tussen wat van je gevraagd wordt en wat je kan bieden’. Van Dale houdt het op ‘een kracht die in de vorm van fysieke, psychische of sociale druk tot veranderingen leidt’. Van Hoof: ‘Stress speelt een belangrijke rol in onze persoonlijke ontwikkeling. We leren nieuwe dingen het beste in een toestand van voldoende lichamelijke spanning, gecombineerd met een emotionele trigger. En het mag niet alleen om een positieve emotie gaan. Want dan veranderen we niets en leren we niets bij. Als je stress elimineert, verhinder je jezelf om verder je talenten en kwaliteiten te ontwikkelen. Je blijft steken in je comfortzone en belandt in de aanmoddermodus. Zonder stress zouden we niks bereiken in het leven.’

Waar loop het dan fout? Want stress is toch ook datgene wat ons nekklachten, diarree, slapeloze nachten, een rothumeur en dichtslibbende aderen bezorgt? Om nog maar te zwijgen van burn-out.

‘Stress op zich is niet ons probleem’, vertelt Kuijsten. ‘Gebrek aan herstel, daar zit het hem. Stress die blijft aanhouden, is wel degelijk toxisch. Na elk piekmoment van stress, moet een herstelmoment volgen. Die hormonen moeten weer in balans geraken. Kijk naar dieren, die hebben veel minder last van stress dan mensen. Nadat een leeuw heeft gejaagd, gaat hij uren liggen vegeteren. Hij weet dat hij moet bijkomen van de inspanning. Wij zijn dat verleerd. We zijn erin geslaagd van het nuttige stresssysteem iets destructiefs te maken.’

Hoe herstellen we het best? Wat ontspant ons? Ook dat weten we niet meer, volgens Kuijsten. ‘Wie denkt dat Candy Crush spelen, een selfie maken of een grappig filmpje bekijken ontspanning is, dwaalt. We verwarren plezier met herstel. We denken zelfs dat sport herstel is. Een voetbalmatch is geen ontspanning. Ook niet als we er gewoon naar kijken vanuit onze sofa. Plezier geeft ook stress.’

‘Nadat een leeuw heeft gejaagd, gaat hij uren liggen vegeteren. Hij weet dat hij moet bijkomen van de inspanning. Wij zijn dat verleerd’

Opslomen is het woord dat Kuijsten gebruikt om haar herstelstrategie te benoemen. ‘De saaiheid opzoeken. Hoofd en lijf ontspannen.’

Haar moeder heeft er een ander woord voor. ‘Laatst ging ik bij haar langs, aan het einde van de middag. Ze zat in het halfduister voor het raam, gewoon te zitten. “Ik zit te schemeren”, zei ze. Dat deden mensen vroeger wel vaker wanneer de schemer viel, om rustig de avond in te gaan.’

Gespierde kantoorklerk

Maar met niksen gaan we de roofbouw die stress op ons hoofd en lijf pleegt, niet tegengaan. ‘We hebben collectief een angstpsychose voor stress ontwikkeld. Daardoor ervaren we steeds meer stress. Mensen willen maar niet vatten wat ze eraan kunnen doen’, zegt Van Hoof. ‘De meeste mensen zijn slecht getraind om met stress om te gaan. ‘Goede voeding, voldoende slaap en beweging bereiden je lichaam erop voor. Je moet dagelijks zeker 30 minuten aan een stuk bewegen met een matige intensiteit. Dus neem je niet voor om in het nieuwe jaar twee uur per week te gaan spinnen. Maak het je makkelijker: ga in je lunchpauze een halfuur stevig wandelen of joggen met je collega’s.’

Wanneer Van Hoof me vraagt hoeveel ik sport, concludeert ze dat ik te weinig spiermassa heb om de piekmomenten van stress op te vangen. ‘Ja, ook voor een stresserende kantoorbaan heb je spieren nodig. Als een mens te veel stresshormonen aanmaakt, treedt verzuring op in het lichaam. Lactaat stapelt zich op in de spieren. Dat is pijnlijk. Met voldoende spiermassa krijg je dat lactaat weer uit je lichaam weggewerkt. Die spieren zijn net zo belangrijk voor het mentale herstel. Bij het bewegen komen serotonine en DHEA vrij, stofjes die de hippocampus helpen. Die zet een rem op de aanmaak van het stresshormoon cortisol.’

Om met stress om te gaan, heb je elke 45 minuten een herstelmoment nodig, zegt Van Hoof. ‘Dat hoeft niet lang te duren. Doe bijvoorbeeld drie keer na elkaar een ademoefening van 1 minuut. Het leuke is dat ons herstelsysteem veel sneller werkt dan ons stressysteem.’

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.