Populisme van alle tijden, alleen opnieuw groter en gevaarlijker

Nationaalpopulisme is geen oprisping die wel weer overwaait. Sinds begin jaren 90 al zwelt het geluid aan. Niet alleen in Nederland, in heel veel westerse landen. Kijk naar Italië, Oostenrijk, Hongarije, Polen, Zweden. Geert Mak zag het in de uitzichtloze verarming in de Verenigde Staten (http://bit.ly/2OmjjSR). In het Brazilië van Bolsenaro is het niet anders. Vier factoren bepalen het succes van deze bewegingen bij een flink deel van het electoraat:

  1. een hartgrondige haat tegen de bestuurlijke elite.
  2. de angst dat de ‘eigen’ cultuur verloren gaat, door immigratie maar ook door alle andere snelle maatschappelijke veranderingen.
  3. het wegvallen van sociale zekerheid, toenemende ongelijkheid, een oneerlijke verdeling van de lasten;
  4. het losraken van het electoraat van de traditionele partijen, waardoor nieuwe bewegingen en partijen heel snel heel groot kunnen worden.

Wat nog toegevoegd kan worden is de impact van social media die met hun volg- en like-dynamiek snel uitvergroten, stereotyperen en activeren op uitersten. Vanuit een eigen bubbel is het eenvoudig afzetten tegen andere. Waarbij bovendien verstand van zaken er steeds minder toe doet en echt en namaak niet meer te onderscheiden zijn.

Laten we vooral niet met dedain naar deze bewegingen kijken, stelt Bas Heijne. De onderliggende oorzaken zijn wel degelijk een realiteit en ernstig genoeg om populistische bewegingen volop te voeden. Lees verder onder de videos.

Het gevaar van weten? Denken het te weten.

________

_________

Een echt feit. Inkomens die al tien jaar gelijk blijven

Baudets overwinning is een mokerslag

Bas Heijne

Zo’n tweeënhalf jaar geleden werd ik door makelaar Harry Mens uitgenodigd in zijn legendarische cultprogramma Business Class. Het zou gaan over mijn toen net verschenen boek Onbehagen. Een beetje verbaasd was ik wel. Andere, meer voor de hand liggende programma’s vonden het essay te ‘moeilijk’ of te ver van de ‘actualiteit’ staan – dit was nog vóór de verkiezing van Donald Trump en Brexit. Dus ja, als Harry Mens wel wilde praten over hoe de idealen van de Verlichting in handen van een technocratisch establishment in het slop waren geraakt en over de felle, niet te onderschatten populistische reactie daarop – waarom niet?

Inhoudelijk viel het gesprek een beetje tegen. Mens had het boek voor de uitzending even ingekeken („best pittig”). De reden dat hij mij had uitgenodigd bleek een andere: de komst van de kersverse politicus Thierry Baudet.

Baudet was net de politiek ingegaan – en Harry Mens zag hem totaal niet zitten. „Hij doet het alleen voor de vrouwen die hij in bed kan krijgen” – ik geef de fatsoenlijke versie. Mij had hij speciaal aan het einde van het programma gezet, „want dan kunnen jij en ik die Baudet nog even aanpakken”.

Mens’ gesprek met Baudet was vermakelijk („Over Poetin heb ik je ook nog nooit iets kritisch horen zeggen.”). Interessant voor mij werd het vooral achteraf. In de maanden erna ontpopte Harry Mens zich als een van Baudets grootste fans. Eind 2017 opteerde Mens voor een plaats in de Eerste Kamer voor FvD. Baudet, verklaarde hij, was zijn „tweede liefde, na Pim”. Eens een makelaar, altijd een makelaar. Baudet en zijn side-kick, advocaat Theo Hiddema, schoven talloze keren aan in Business Class.

Het kan snel gaan, in Nederland. In de tijd dat Baudet aan zijn politieke carrière begon, leek de PVV van Geert Wilders met afstand de grootste partij van Nederland te worden. De leider van de beweging kondigde groots schoon schip aan („Eindelijk!”), en bij de verkiezingen van 15 maart 2017 wemelde het van de buitenlandse journalisten die getuige wilden zijn van Wilders’ onafwendbare triomf.

Bij de verkiezingen van woensdag bleek de PVV zowat gehalveerd. Niemand heeft het meer over Wilders, ik moest zoeken naar zijn uitslag. Verliest hij bij de komende verkiezingen voor het Europees Parlement opnieuw, dan is de uitgang niet ver meer.

De onweerstaanbare opkomst van de vlerk

Tussen zoveel zelfrijzende electorale vluchtigheid is het voor zijn tegenstanders verleidelijk om het fenomeen Baudet eveneens als vluchtig te zien, een product van de mediacratie: de onweerstaanbare opkomst van de vlerk. Aandacht is alles. De afgelopen weken leek de verliefdheid van Harry Mens op zowat alle Nederlandse media te zijn overgeslagen – zelfs als hij niet in beeld was, ging het nog over Baudet. De felste aanval op hem kwam van de lege aandachttrekker Prem Radhakishun bij DWDD.

Betere reclame kan iemand zich niet wensen.

Ook de ondraaglijke leegte van FvD wordt vaak genoemd als aankondiging van zijn onvermijdelijke neergang. Is de partij voor een Nexit, of niet meer – of alleen in theorie en niet in de praktijk? Toen de lijsttrekker van D66 Gelderland woensdagavond werd gevraagd of hij, na het flinke verlies van haar partij wilde samenwerken met Baudets Forum, antwoordde hij, onder luid applaus van zijn gebutste aanhang, dat de partij van Baudet dan eerst maar eens met een programma moest komen.

Het was dodelijk bedoeld, maar het kwam er vooral gepikeerd uit.

De waarheid is: alles wat in de ogen van zijn opponenten in zijn nadeel spreekt, werkt bij Baudet juist in zijn voordeel. Hijzelf voelt dat haarfijn aan, zijn tegenstanders lijken er weinig of niets van te begrijpen.

Vier populistische factoren

In hun recente boek National Populism. The Revolt Against National Liberalism stellen de Britse politicologen Matthew Goodwin en Roger Eatwell dat het nationaal-populisme geen voorbijgaande oprisping is. Kijk naar Italië, Oostenrijk, Hongarije, Polen, Zweden. En vergeet de Verenigde Staten en Brazilië niet. Ze benoemen vier factoren die bepalend zijn voor het succes van populistische bewegingen bij een flink deel van het electoraat: een hartgrondige afkeer van – lees: haat tegen – de bestuurlijke elite, die het contact met de samenleving kwijt zou zijn. Twee: de angst dat de ‘eigen’ cultuur op een fatale manier wordt ‘verdund’, overgenomen of weggevaagd, in de eerste plaats door immigratie. Drie: het wegvallen van sociale zekerheid, toenemende ongelijkheid, een oneerlijke verdeling van de lasten. En als laatste: het losraken van het electoraat van de traditionele partijen, waardoor nieuwe bewegingen en partijen heel snel heel groot kunnen worden.

Wie de monsterzege van Baudet wil duiden, hoeft alleen maar die vier punten af te strepen. Hij speelt in op de persoonlijke afkeer van maatschappelijke boegbeelden: politici, maar ook journalisten en ‘universiteiten’. Hij flirt aanhoudend met het alt-right-thema van de dreigende ‘omvolking’, verwijst openlijk naar het in extreem-rechtse kringen populaire boreaal (blank) Europa. Hij wijst erop dat gewone mensen opdraaien voor de extra lasten als gevolg van de ‘klimaatgekte’. Hij keert zich tegen het ‘partijkartel’, dat elkaar de baantjes toespeelt. Brutaal negeert hij de spelregels van Den Haag, zoals het in acht nemen van de onderling afgesproken campagnestop na de aanslag in een Utrechtse tram. Bij Pauw en Jinektoonde Frits Wester zich ontzet. Betere reclame…

Wie daartegen in wil gaan, zal toch eerst de uitdaging goed moeten begrijpen. Als je op zoek bent naar maatschappelijk draagvlak voor het ingrijpende klimaatakkoord en vervolgens Ed Nijpels tot boegbeeld maakt, heb je iets niet begrepen. Als je het na de schokkende aanslag in de Utrechtse tram zoekt in nietszeggende piëteit („We moeten elkaar vasthouden.”) heb je iets niet begrepen. En als je de ondergang van Baudet voorspelt vanwege zijn ‘narcisme’ en ‘wispelturigheid’ – zoals ik de afgelopen weken voortdurend hoorde zeggen – dan heb je er helemaal niets van begrepen. Dus láát die kokette geschoktheid (‘ik ben bang’), láát die zelfgenoegzame, tot niets verplichtende veroordeling van het kwaad, láát die lauwe bezweringen (‘hij gaat toch niet regeren’). Bezweringen voldoen niet langer. Baudets overwinning is een mokerslag – en zou iedereen aan het werk moeten zetten.

Bron: Baudets overwinning is een mokerslag – NRC

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.