De sterke en zwakke punten van burgerinitiatieven in zorg en welzijn

Hoe duurzaam zijn burgerinitiatieven in zorg en welzijn? Kunnen kwetsbare buurtgenoten op hen rekenen als de overheid zich terugtrekt, ook voor de langere termijn? Op welke manier verhoudt de participatieve democratie zich tot de representatieve democratie?

De Universiteit voor Humanistiek heeft een onderzoek uitgevoerd waarin deze vragen centraal stonden. Het rapport wordt vandaag gepresenteerd tijdens de slotbijeenkomst in Helmond.

Yvette Nelen, 5 april 2019

Afbeeldingsresultaat voor burgerparticipatie

In samenwerking met het Landelijk Samenwerkingsverband Actieve bewoners (LSA) en kenniscentrum Movisie heeft de UvH onderzoek gedaan naar deze twee thema’s in vijf gemeenten in de provincie Noord-Brabant: Landerd, Bernheze, Sint-Michielsgestel, Boxtel en Helmond.

Duurzaamheid

In Nederland zijn er steeds meer burgers die zich inzetten voor de zorg en het welzijn in de eigen buurt of wijk. Dat past goed in het bestaande beleid, waarin steeds meer verwacht wordt van burgers. Als overheidstaken en -verantwoordelijkheden (tot op zekere hoogte) worden overgedragen aan burgerinitiatieven die vaak een meer informeel en spontaan karakter hebben, wat betekent dit dan voor de houdbaarheid van het beleid?

Het rapport beschrijft een aantal factoren die de duurzaamheid van de initiatieven bevorderen. Zo heeft een bewonersinitiatief grotere kans om van blijvende invloed te zijn, als de beoogde doelen en resultaten in de beginfase bereikt worden. Ook bleken de initiatieven meer kans van slagen te hebben als actieve bewoners elkaar al kenden, zij konden daardoor goed samenwerken en streefden gedeelde doelen na.

De duurzaamheid van een initiatief bleek lastiger te borgen als de subsidie maar tijdelijk verstrekt werd, en de projecten afhankelijk waren van enkele kartrekkers. Het is voor initiatiefnemers vaak lastig opvolgers te vinden, zij gaan regelmatig jaren langer door dan zij zich voorgenomen hadden.

Democratische legitimatie

Bekeken door vier democratiemodellen (die van de directe-, deliberatieve-, associatieve-, en radicale democratie) wijzen de onderzoekers een aantal sterke en zwakke punten aan van het democratische gehalte van bewonersinitiatieven:

Sterke punten zijn: Actieve bewoners zetten sterk in op responsiviteit. Zij beginnen vaak met een ‘open agenda’, om de wensen en behoeften van dorps- en buurtgenoten te weten te komen zetten zij een enquête uit. De uitkomsten van die uitvraag bepalen de activiteiten. Ze proberen dichtbij hun achterban te staan en hebben doorgaans een speciale toewijding naar de doelgroep.

Zwakke kanten zijn: Actieve bewoners vormen geen afspiegeling van de straat, buurt of het dorp. Vooral inwoners die maatschappelijk handig zijn maken gebruik van de extra ruimte. In sommige gevallen werden al bestaande (machts-)ongelijkheden groter. Uitwisseling binnen de (associatieve) democratie van bewonersinitiatieven is primair gericht op gedeelde ideeën, gelijkgestemdheid en herkenning. Zij verhouden zich veel minder tot afwijkende stemmen of ideeën en zoeken over het algemeen geen confrontatie. Dat neemt niet weg dat er wel degelijk belangentegenstellingen en meningsverschillen zijn.

Download het rapport op www.uvh.nl/duurzame-burgerinitiatieven

Nadere informatie – Maria van der Harst, onderzoeker m.vanderharst@uvh.nl

Bron: Universiteit voor Humanistiek

Conclusies

Conclusies In dit onderzoek hebben we bekeken hoe gemeenten en burgers samenwerken in een tijd waarin de verhouding tussen burgers en bestuur verandert in de richting van een activerende overheid. De overheid wil dat burgers problemen in hun directe omgeving vaker zelf oppakken. In dit onderzoek beperkten we ons tot initiatieven op het terrein van zorg en welzijn, waar het bijvoorbeeld gaat om organisatie van onderlinge hulp en zorg. We hebben bekeken wat de democratische legitimiteit en duurzaamheid van dergelijke initiatieven is. Hieronder presenteren we onze conclusies over beide onderwerpen, in het licht van de vier beloften die we in de vorige hoofdstukken behandelden: de beloften van vernieuwing, versnelling, gelijkheid en solidariteit.

Duurzaamheid

In ons onderzoek in de vijf Brabantse gemeenten vonden we veel krachtige initiatieven met een groot bereik. De burenhulp initiatieven, zorginitiatieven en wijkontmoetingspunten zijn serieuze samenwerkingspartners voor de gemeenten. De actieve bewoners in de gemeenten beschouwen zelf de sterke sociale samenhang als van groot belang voor de duurzaamheid van initiatieven. Veel actieve bewoners wonen al lang in het dorp en kennen elkaar al langere tijd. Daardoor kunnen ze goed samenwerken en snel resultaten boeken. Het bereiken van doelen achten bewoners een belangrijke voorwaarde voor continuïteit van een initiatief, zo bleek uit het onderzoek van De Haan (2019). Ons onderzoek bevestigt deze constatering, maar plaatst daarbij ook de kanttekening dat dit het perspectief van bewoners zelf is, dat haaks staat op het perspectief van professionals (volgens onze lezing van het onderzoek van De Haan).

We constateren in ons onderzoek echter ook een aantal belangrijke bedreigingen voor de duurzaamheid van initiatieven, zowel tussen burgers onderling als tussen burgers in relatie met de gemeente. Op het niveau van bewoners onderling constateren we, net als veel andere studies, dat er vaak slechts enkele kartrekkers zijn waar initiatieven van afhankelijk zijn. Het vinden van meer actieve bewoners die meer dan een incidentele rol kunnen spelen blijkt vaak moeilijk. Opvolgers zijn ook lastig te vinden waardoor kartrekkers zich vaak genoodzaakt zien (jaren) langer door te gaan. Dit maakt bewonersinitiatieven op de lange termijn kwetsbaar.

Ook constateren we een overvraging van initiatiefnemers. Initiatiefnemers geven aan zich overweldigd te voelen door de vele werkzaamheden die samenhangen met de complexere problematiek van de beoogde doelstelling of doelgroep die ze willen bedienen, een te kort aan vrijwilligers en een gevoelde overvraging door de gemeente. Burgers die actief zijn binnen initiatieven dragen soms grote verantwoordelijkheden. Ze vragen zich soms af hoeveel er van vrijwilligers mag worden gevraagd. Daarnaast blijkt dat de belofte van gelijkheid spanningen genereert. Actieve bewoners streven naar een collectief van gelijken, en voelen zich verlegen met de verschillen in competenties en hiërarchie die er in de praktijk toch ontstaan. Ze durven vanwege de belofte van gelijkheid elkaar niet openlijk aan te spreken op niet goed functioneren en maken hiërarchie niet gemakkelijk bespreekbaar. Dit maakt initiatieven kwetsbaar.

De belofte van versnelling stimuleert daarnaast dat initiatieven snel van start gaan en resultaten proberen te boeken. Daardoor hebben ze minder aandacht voor het goed neerzetten van de fundamenten van het initiatief. Dit bemoeilijkt verduurzaming, zoals ook ander onderzoek al aantoonde (Blonk et al., 2018). Juist het goed neerzetten van het initiatief blijkt een garantie voor een goed vervolg.

Op het niveau van de interactie tussen burgers binnen initiatieven en de gemeente constateren we ook een aantal bedreigingen. De beloften van vernieuwing en snelheid blijken op gespannen voet te staan met complexe samenwerking met veel andere partijen, die vaak nodig is voor het behalen van doelen. Zowel initiatieven als de gemeente vinden dan dat het niet opschiet en verwijten elkaar te blijven hangen in oeverloze praatsessies. Conflicten gaan kortom vaak over het gebrek aan snelheid binnen de samenwerking.

Ook zien we dat verschil in afstemming wat betreft tempo en processen tussen initiatieven en gemeenten voor de gemeente zelf vertragend kan werken en hun eigen beleidsprocessen en plannen doorkruist. Gemeenten verlangen enerzijds snelheid, maar anderzijds staat die op gespannen voet met democratische procedures. Als snelheid uitblijft, steekt wantrouwen van burgers jegens de gemeente de kop op: is een gebrek aan voortgang te wijten aan de complexiteit van het dossier of ziet de gemeente het eigenlijk niet zitten? Dit wantrouwen lijkt sterker als er veel personele wisselingen zijn.

Een andere bedreiging voor de duurzaamheid van initiatieven is gelegen in de afhankelijkheid van gemeentelijke subsidies die bijna per definitie tijdelijk zijn. Een initiatief geldt na verloop van tijd natuurlijk niet meer als vernieuwend, hetgeen subsidie bemoeilijkt. Zo kan gevestigde inzet het afleggen tegen (hippe) nieuwe ideeën. Vanuit gemeentelijk perspectief is dit begrijpelijk (want er moet ook ruimte zijn voor nieuwe groepen en plannen) maar voor de actieve burgers voelt het als een straf voor succes. En voor kwetsbare bewoners die van hun hulp gebruik maken voelt dit als onzeker en onbetrouwbaar. De spanning tussen vernieuwing en duurzaamheid vereist kortom dringend aandacht.

Democratische legitimatie

In hoeverre en op welke wijze burgerinitiatieven democratisch gelegitimeerd zijn, hangt af van je opvatting van democratie. In de inleiding onderscheidden we vier democratiemodellen die telkens een ander perspectief op deze vraag gaven, inclusief sterke en zwakke punten van het democratisch gehalte van burgerinitiatieven in deze opvatting. Hieronder zullen we voor elk van deze modellen antwoord op de vraag naar democratische legitimatie van burgerinitiatieven geven.

Van directe democratie is zoals in de inleiding gesteld sprake wanneer burgers direct invloed op beleid kunnen uitoefenen, bijvoorbeeld via een referendum. Burgerinitiatieven kunnen tot de directe democratie gerekend worden, omdat burgerinitiatieven zonder tussenkomst van vertegenwoordigers vormgeven aan de publieke zaak. Rechtstreekse invloed en laagdrempeligheid gelden als sterke punten. gebrek aan publieke afweging van argumenten als een zwak punt. In dit onderzoek zagen we dat de beloftes van vernieuwing, versnelling en gelijkheid het idee van burgerinitiatieven als directe democratie versterken. Het beeld is dat burgerinitiatieven democratisch zijn omdat ze direct snelle verandering teweeg kunnen brengen, zonder de omweg van de politiek en zonder dat actievelingen eerst toestemming van een baas of bestuur nodig hebben.

Tegelijkertijd zagen we ook dat burgerinitiatieven vaak toch niet zo snel gaan, niet alleen doordat ze in onze complexe samenleving al snel de overheid op hun pad vinden maar ook omdat ze onderling en met hun achterban toch wel heel wat af te stemmen en te overleggen hebben.

We concluderen daarom dat burgerinitiatieven wel vaak een beroep doen op het model van directe democratie voor hun democratische legitimatie, maar dat dit model niet in alle gevallen goed past. Als initiatieven zich langs dit model willen legitimeren dienen zij erop te letten dat anderen inderdaad makkelijk in kunnen stappen (laagdrempelig) en snelle verandering ook wenselijk is. Voorkomen dient te worden dat er intussen wel spanningen ontstaan die moeilijk benoemd en besproken kunnen worden, doordat ze niet passen in het model van directe democratie. We concluderen daarom ook dat de meeste burgerinitiatieven hun democratische legitimatie niet goed kunnen ontlenen aan het model van directe democratie.

Bij de deliberatieve democratie ligt de nadruk op de publieke beraadslaging waarin argumenten in de publieke sfeer tegen elkaar worden afgewogen. Burgerinitiatieven zoals dorpsraden waarin onderlinge uitwisseling van visies centraal staat, kunnen tot de deliberatieve democratie gerekend worden. Een sterk punt van de deliberatieve democratie is de uitwisseling van argumenten, waarbij er naar gestreefd wordt om zoveel mogelijk geluiden te horen van zoveel mogelijk verschillende burgers. Een zwak punt van deliberatieve democratie is dat de drempel om mee te doen hoog is en hoger opgeleiden vaak oververtegenwoordigd zijn. Dorpsraden kunnen zich democratisch legitimeren met een beroep op deliberatieve democratie. In dit onderzoek zagen we echter dat burgers dat liever niet doen; in lijn met de beloften van vernieuwing en versnelling zien ze zichzelf liever als doeners, en zetten ze zich af tegen de politiek waar oeverloos gepraat zou overheersen. Door hun negatieve beeld van politiek missen ze dus ook kansen om hun uitwisseling van gezichtspunten democratisch te legitimeren, en om deze legitimatie nog te vergroten door meer ‘vreemden’ bij hun deliberatie te betrekken.

De associatieve democratie stelt dat mensen vormgeven aan de samenleving door zich te organiseren in coöperaties, verenigingen of informele clubs om zo naar eigen inzicht sturing te geven aan de ontwikkelingen. Veel burgerinitiatieven ontlenen hun democratische claims aan het model van de associatieve democratie: door zich te verenigen geven zij naar eigen inzicht vorm aan het publieke domein. Een sterk punt van de associatieve democratie is de eigen, rechtstreekse vormgeving van publieke sfeer en de democratische vaardigheden die burgers daarbij opdoen. Een zwak punt van de associatieve democratie is oververtegenwoordiging van hoogopgeleide, ondernemende burgers, waardoor de door DeTocqueville gedroomde rijkheid van de associaties met voor ieder wel wat wils niet tot stand komt en sommige visies en belangen wel maar andere geen deel uitmaken van de publieke sfeer. De beloften van vernieuwing, versnelling en solidariteit passen bij uitstek bij de associatieve democratie: als je iets belangrijk vindt, dan geef je er liefst meteen zelf vorm aan in plaats van op de politiek te wachten.

We constateren in dit onderzoek dat bewonersinitiatieven vaak moeite doen voor democratische legitimatie die past bij de associatieve democratie. We hebben inspirerende en toegewijde inspanningen daartoe waargenomen waar van geleerd kan worden. Ze proberen bijvoorbeeld om dichtbij hun ‘achterban’ te staan, zijn makkelijk aanspreekbaar en kennen de omgeving vaak goed. Actieve bewoners starten vaak met een open agenda. Om te weten te komen welke wensen en behoeften er in het dorp of in de buurt leven, zetten zij een enquête uit en verkennen ze de omstandigheden, en eventuele tekortkomingen van hun wijk of dorp. De plannen staan vervolgens in dienst van de uitkomsten van de vraag. Ook bewoners die zelf niet betrokken zijn in het uitvoeren van deze plannen kunnen op die manier hun prioriteiten mee geven. Betrokkenen hebben in veel gevallen een speciale toewijding naar de doelgroep die ze vertegenwoordigen of de mensen voor wie hun inspanningen bedoeld zijn (Houtzager & Gurza Lavalle 2010 beschrijven deze eigenschap met de term ‘subjective commitment’). Eerdere studies benadrukken dat bewonersinitiatieven een unieke legitimiteit ontlenen aan de persoonlijke contacten op informele basis, waarbij vertrouwen een belangrijk fundament is (zie onder meer Blaug, 2002). Ook in onze studie is opgevallen hoe sterk actieve bewoners hechten aan waarden als gelijkheid en saamhorigheid en aan informele laagdrempelige contacten en relaties. Dit zijn sterke elementen in de democratische legitimiteit van burgerinitiatieven.

Aandachtspunten vanuit dit model bekeken zijn de volgende aspecten: Actieve burgers, met name voorzitters en kartrekkers van initiatieven, vormen geen afspiegeling van de straat, de buurt of het dorp. We zien net als in veel ander onderzoek, dat het met name witte, hoogopgeleide mannen zijn die bestuursrollen (met name de voorzittersrol) vervullen. Het blijkt voor burgerinitiatieven ook lastig om ‘andere’ doelgroepen te bereiken. Wanneer bewonersinitiatieven meer ruimte krijgen creëert dit vooral kansen voor burgers die maatschappelijk handig zijn. Actieve bewoners streven er zeer zeker naar (inclusief) samen te werken, soms lukt dat ook. In andere gevallen ontstaan er wel machtsverschillen, zeker naarmate initiatieven groter en complexer worden. In enkele gevallen zien we dat actieve burgers al invloedrijk in hun gemeente waren en door bestuurlijke stimulans van burgerinitiatieven nog meer invloed krijgen. De belofte van gelijkheid zet burgerinitiatieven, begrepen als associatieve democratie, ook onder druk. Immers: een associatie (vereniging, club) kent vaak toch verschillende rollen van kartrekker en volger, en van bestuurslid versus gewoon lid. Vanwege de belofte van gelijkheid is onderlinge afstemming vaak informeel geregeld, en afhankelijk van los vaste contactmomenten zoals koffiemiddagen of een vergadering tussendoor. Actieve bewoners streven naar een collectief van gelijken, en voelen zich verlegen met de verschillen in competenties en hiërarchie die er in de praktijk toch ontstaan. Ze durven vanwege de belofte van gelijkheid elkaar niet openlijk aan te spreken op niet goed functioneren en maken hiërarchie niet gemakkelijk bespreekbaar. Voorzitters van burgerinitiatieven worden in de meeste gevallen niet gekozen. Als anderen zich niet meer herkennen in de gekozen koers of vinden dat een voorzitter niet naar wens functioneert, ontstaan er vaak spanningen. Erkenning van verschillende competenties en rollen en het agenderen van manieren om van rol te wisselen zou ruimte kunnen maken voor een betere afspiegeling van de pluraliteit van de meeste wijken, dorpen en steden.

De radicale democratieopvatting plaatst nog andere kanttekeningen bij de democratische legitimatie van burgerinitiatieven. Democratie gaat bij uitstek over confrontaties tussen verschillende visies en belangen. Vaak zijn er daarbij meerderheden en minderheden; en een cruciaal aspect van democratie is dat er macht en tegenmacht is en dat de belangen van minderheden beschermd worden. Bewonersinitiatieven zoeken vooral afstemming en herkenning, maar ze zoeken veel minder het debat en confrontatie. Ze vertegenwoordigen mensen die het met hen eens zijn, en die hun problemen herkennen, maar verhouden zich niet altijd tot mensen die het met hen oneens zijn. Dat hoeven ze ook niet in alle gevallen te doen, maar daarmee is hun democratische legitimatie wel beperkt. Democratie betekent weliswaar de macht aan het volk, maar het volk is nooit één. Er zijn altijd belangentegenstellingen en meningsverschillen. Besluitvorming over de publieke ruimte en publieke middelen vereisen daarom publieke afweging.

De hier besproken kanttekeningen ten aanzien van de democratische legitimiteit van burgerinitiatieven zijn geen diskwalificatie van deze initiatieven, überhaupt. De bovenstaande bespreking geeft kansen en aandachtspunten weer voor de praktijk waarin burgerinitiatieven de eigen activiteiten proberen te legitimeren, bekeken vanuit verschillende modellen van democratie. Zoals we in deze studie en talloze eerdere studies zagen, leveren burgerinitiatieven heel belangrijke en substantiële bijdragen aan bijvoorbeeld de ontwikkeling van ideeën voor verbetering van onder meer de publieke ruimte of zorg voor buurtgenoten. Ook versterken zij de sociale verbindingen tussen inwoners van dorpskernen en staan zij klaar voor buren die hulp kunnen gebruiken. Dorps- en buurtgenoten spreken enthousiast en met waardering over deze bijdragen.

Aanbevelingen

In de relatie tussen gemeenteraad, College van B&W en burgerinitiatieven.

Wat kunnen de gemeenteraad en het college van B&W doen of laten om de democratische legitimatie van bewonersinitiatieven te bevorderen?

  • Initieer een gesprek over het soort democratie dat past bij de gemeente en de gemeenschap. Tot welke vorm van democratie wil een initiatief zich rekenen, en wat betekent dat tot de representatieve democratie? Ontwikkel samen met bewonersinitiatieven een voortgaande dialoog over de aansluiting van burgerinitiatieven en de representatieve democratie. Maak geen lijst met regels en procedures; denk eerder aan een verkenning van (vaak met elkaar op gespannen voet verkerende) waarden en daaruit voortvloeiende dilemma’s. Zorg voor een open cultuur waarin mensen elkaar (beleefd maar toch zo nodig dringend) aanspreken. Zo’n dialoog is belangrijk omdat de doe-democratie de representatieve democratie niet kan vervangen. Terwijl initiatieven vooral interactie met gelijkgezinden zoeken, heeft gemeente de taak om verschillende waarden en belangen tegen elkaar af te wegen.

Bespreek het dilemma dat initiatieven vaak getrokken worden door mondige, assertieve burgers die enerzijds heel veel goeds voor een gemeenschap kunnen doen maar anderzijds met hun initiatieven nog meer macht krijgen dan ze al hadden. Hoe kan de gemeenteraad en/of andere bewoners constructieve kritiek uitoefenen en actieve bewoners scherp houden? Zijn er bijvoorbeeld momenten waarop andere bewoners of de raad kunnen stemmen over voortzetting of uitbouw van een initatief?

Wat kunnen de gemeenteraad en het college van B&W doen of laten om de duurzaamheid van bewonersinitiatieven te bevorderen?

  • Bespreek hoe om te gaan met de spanning tussen vernieuwing en duurzaamheid in het subsidiebeleid. Hoe kunnen ook succesvolle initiatieven die al langere tijd bestaan, subsidie krijgen zonder dat dit ten koste gaat van vernieuwing, en omgekeerd?
  • Bewonersinitiatieven hebben baat bij een duurzame relatie met (onpartijdige) ‘contactambtenaren’, probeer zoveel mogelijk in die continuïteit te voorzien.
  • Maak ruimte in de taaklast van ambtenaren om op vragen omtrent bewonersinitiatieven in te kunnen spelen. Denk daarbij niet alleen aan ‘contactambtenaren’ maar ook aan hun collega’s. Contactambtenaren kunnen immers niet in hun eentje de omslag naar het ‘van buiten naar binnen’ werken dragen en zijn daarin afhankelijk van de beschikbaarheid en expertise van collega’s.
  • Bevorder dat initiatieven reflecteren op hun draagkracht en expertise en hun verhouding tot professionele organisaties. Bevorder een dialoog in de gemeente over wat er aan vrijwilligers kan worden overgelaten en wat niet en hoe dit de rol van professionals beïnvloedt. Voorkom overbelasting van vrijwilligers en voorkom dat doelgroepen tussen wal en schip vallen.
  • Gebruik bewonersinitiatieven niet als beleidsinstrument. Bewonersinitiatieven moeten hun eigen agenda kunnen bepalen; wel in dialoog met maar niet in opdracht van de gemeente.
  • Sluit aan op het tempo van burgerinitiatieven; jaag ze niet op.
  • 2. In de relatie tussen burgerinitiatieven en ambtenaren. Wat kunnen ambtenaren doen of laten om de duurzaamheid van initiatieven te bevorderen? – Ondersteun bewonersinitiatieven met name in de startfase. Formuleer eventueel een ‘checklist’ met aandachtspunten voor (begeleiding van) beginnende initiatieven. Help initiatieven desgewenst bijvoorbeeld met het leggen van contacten met andere bewoners, met het versterken van het netwerk en het vinden van draagvlak, en het stellen van een helder en haalbaar doel. Ondersteun ze desgewenst ook bij het maken van plannen voor de langere termijn. – Faciliteer desgewenst onderlinge uitwisseling tussen bewonersinitiatieven, rond vragen als: richten we een stichting op of liever een vereniging? Hoe voorkomen we conflicten over ongelijke inzet? Hoe bereiken we bijvoorbeeld ouderen die in isolement dreigen te raken? Het kan helpen een filmpje waarin initiatiefnemers op dit type vragen ingaan op een website te plaatsen6 . Ook kan het helpen een ervaren initiatiefnemer te vragen om op vrijwillige basis als een soort mentor/hulplijn beschikbaar te zijn voor beginnende initiatieven.7 Wat kunnen ambtenaren doen of laten om de democratische legitimatie van initiatieven te bevorderen? – Ondersteun initiatieven bij het leggen van ‘overbruggende contacten’, bijvoorbeeld bij het op gang brengen van contact met mensen die elkaar anders niet spreken. Of help hen andere professionals te vinden die daarbij kunnen helpen. – Houd ogen en oren open voor kritische geluiden van bewoners die niet meedoen. Voelen zij zich nog wel voldoende gehoord en vertegenwoordigd in de gemeente? 6 Een dergelijke activiteit zou goed passen binnen een wat bredere trend waarbij bewoners elkaar helpen bij het uitvoeren van doe-initiatieven. Zie bijvoorbeeld een recente studie van Antonides et al. (2018) waarin naar voren komt dat bewoners overleg organisaties (zoals bijvoorbeeld wijk- en dorpsraden) niet meer enkel gericht zijn op inspraak richting de gemeente, maar steeds vaker ook een rol vervullen ten behoeve van doeinitiatieven. Of denk aan verschillende netwerken die uitwisseling tussen bewonersinitiatieven faciliteren (bijvoorbeeld: LSA Bewoners, Zorg Samen Buurt, NLZVE, LVVKK). 7 Wij vermoeden dat er een aantal ‘gepensioneerde’ initiatiefnemers zijn die hun opgedane kennis en ervaring graag ter beschikking stellen aan beginnende kartrekkers. 64 (Hoe) worden hun bezwaren meegenomen in (een go/no go van de gemeente bij) de plannen? 3. In de relatie tussen meer en minder actieve burgers. Hoe kunnen actieve bewoners interacties met buurtgenoten/dorpsgenoten democratisch inrichten? – Reflecteer of je wellicht anderen moet betrekken dan mensen die in eerste instantie bij het initiatief betrokken zijn, om zodoende de doelstelling te kunnen realiseren, maar ook om beoogde doelgroepen te bereiken en een goede afspiegeling te zijn van de groep die je wilt vertegenwoordigen. – Nodig wijk- buurtgenoten uit die zelf tot de doelgroep behoren, (hiermee hebben gewerkt of affiniteit hebben met de doelgroep) om zich aan te sluiten bij het bestuur van het initiatief. Bijvoorbeeld: laat een lid van de migrantengemeenschap zitting nemen in het bestuur van het initiatief wanneer je graag sociale binding tot stand wil brengen tussen ‘oude’ en ‘nieuwe’ inwoners. – Vraag advies of werk samen met professionals om moeilijk te bereiken groepen duurzaam te kunnen ondersteunen. Maak gebruik van hun ervaring en zorg dat vrijwilligers met vragen bij elkaar en bij de professionals terecht kunnen. Bijvoorbeeld middels een (driemaandelijkse) intervisie waar moeilijke casussen voorgelegd en besproken met professionals van wijkteams, opbouwwerkers, GGZ of VG-specialisten, of wijkverpleging, afhankelijk van de te bereiken doelgroep. – Ruim vaste momenten in om na te gaan: sluiten de onderwerpen en plannen van ons initiatief aan bij zorgen en wensen van anderen? Ontwikkel met elkaar een methode om feedback en input te verzamelen van buurt- of dorpsgenoten over activiteiten van het initiatief. Vaak is er in de opstartfase van een bewonersinitiatief aandacht voor (het creëren van) draagvlak en het peilen van prioriteiten onder buurtgenoten, maar in latere stadia verslapt die aandacht vaak. Bovendien kan het voor sommige buurtgenoten lastig zijn om een kritisch geluid kenbaar te maken in een kleine gemeenschap waar iedereen elkaar kent. Wellicht kan een ideeën/ ‘tips en tops’ bus, waar men (evt. anoniem) ideeën of kritische punten in kan aanleveren uitkomst bieden. 4. Onderlinge verhoudingen binnen bewonersinitiatieven. Wat bevordert in de onderlinge interactie de duurzaamheid van initiatieven? – Wees zelfkritisch op neveneffecten van belofte van ‘versnelling’ zoals overhaaste actie en een negatieve houding jegens de gemeente: kan iedereen (nog) mee doen? Is er voldoende respect voor alle actoren? Is er genoeg de tijd genomen om draagvlak en verschillende belangen in kaart te brengen? 65 Wat bevordert en verhindert in de onderlinge interactie het democratische karakter van initiatieven (als nog niet voldoende maar wel noodzakelijke voorwaarde voor democratische legitimatie)? – Wees zelfkritisch op de neveneffecten van de belofte van gelijkheid: ongelijkheid blijft bestaan maar gaat ondergronds. Het wordt moeilijk bespreekbaar een daardoor makkelijk oorzaak van conflicten. Erken en bespreek dat er ondanks de belofte van gelijkheid toch vaak informele ongelijkheid ontstaat. Erken ontstane ongelijkheid en probeer deze bewust vorm te geven en in toom te houden, bijvoorbeeld door wel besturen toe te laten maar ook duidelijk af te spreken voor welke duur en onder welke condities bestuursleden moeten functioneren. Bespreek de aanwezige en benodigde rollen en competenties voor het realiseren van doelstelling van het initiatief. Bespreek ook hoe je kunt zorgen dat rollen wisselen, dus ook of de leiderschapsrollen kunnen wisselen. – Koester democratie als een afwisseling van rollen van leiden en geleid worden. Zorg dat kartrekkers niet almachtig worden maar van meet af aan macht delen en ook van rol kunnen wisselen. – Koester democratie ook als bescherming van de belangen van minderheden (in plaats van dictatuur van de meerderheid). Bevorder niet alleen ‘doen’ maar ook ‘denken’ en praten’ over meningsverschillen en spanningen die nu eenmaal bij het doen altijd wel komen kijken.

Bron: UvH.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.