Anti-vaxxers zijn niet de enige oorzaak van de mazelenepidemie

“Er circuleren foto’s van soldaten die mensen uit hun huizen sleuren en met geweld injecteren, en er zijn gele Jodensterren te koop, met daarin de woorden ‘anti-vax’”.

Door Roxana van Iperen, 12 april 2019.

De mazelen zijn aan een opmars bezig. Doorgaans krijgen anti-vaxxers de schuld van de epidemie, maar Roxane van Iperen ziet een veel groter, achterliggend probleem. ‘Het is ontzettend lucratief om onzinnige, sensationele, angstaanjagende of potentieel schadelijke berichten op sociale media te plaatsen.’Tekst Roxane van IperenFotografie Flip Franssen/HH5 tot 6 minuten leestijd

Er is een mazelenepidemie in Europa. In hetzelfde jaar dat de hoogste dekkingsgraad van vaccineren werd bereikt, 2018, steeg ook het aantal mensen dat dit decennium met het mazelenvirus werd geïnfecteerd naar recordhoogte. Buiten Europa verspreidt het virus zich al even snel. Zelfs landen die met trots konden vaststellen dat ze de mazelen voorgoed vaarwel hadden gezegd, zien in de cijfers van 2018 een plotselinge terugkeer van de dodelijke ziekte. Zoals in Brazilië (10.334 besmettingen) en in Oekraïne (30.500 besmettingen), maar ook in de Verenigde Staten (372 besmettingen, en al 465 nieuwe geteld dit jaar). De burgemeester van New York kondigde deze week de medische noodtoestand af; in sommige stadsdelen geldt nu een vaccinatieplicht, op straffe van een boete.

Het woord doet misschien denken aan een ordinaire kinderziekte, het virus is nietsontziend en levensgevaarlijk. Mazelen zijn besmettelijker dan ebola of griep, en treffen voornamelijk kinderen onder de 5 jaar en mensen met een verzwakt imuunsysteem, vanwege bijvoorbeeld leukemie of HIV. Zoals viroloog Ab Osterhaus onomwonden zegt: ‘Dat virus vindt ieder kind dat niet gevaccineerd is of geen mazelen gehad heeft’. Er bestaat geen behandeling, en tot 1963 gingen er gemiddeld 2,6 miljoen mensen per jaar aan dood. 1963 was het jaar dat een vaccin beschikbaar werd.

De opkomst en het succes van de anti-vax beweging staan symbool voor problemen die veel breder spelen.

ANGSTAANJAGENDE PARADOX

Wat is er aan de hand, dat deze ziekte zich opeens weer kan verspreiden? De reguliere oorzaken van niet-vaccineren – armoede, een gebrek aan onderwijs, religieuze overtuiging – kunnen het niet helemaal verklaren. Die groepen waren er altijd al, en zolang de vaccinatiegraad over het geheel genomen 95% of hoger was, ving de groepsbescherming ze op. Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) zoekt de verklaring elders: ‘Antroposofie en alternatieve geneeswijzen hebben invloed. Daarnaast bestaat er bij sommige groepen twijfel over de werking van vaccins, is er angst voor bijwerkingen en is er minder vertrouwen in de medische sector en de farmaceutische industrie.’Blijf vrij van geest. Lees onze nieuwsbrief.Ontvang de beste verhalen van Vrij Nederland in je mail, twee keer per week.Ja, dit wil ik >

Het is een vreemde en beangstigende paradox. Enerzijds lukt het ons steeds meer kinderen veilig en beschermd binnen de muren van een mazelen-vrij bestaan te krijgen, anderzijds glipt er een groeiende groep weg via een achteruitgang, waarvan de deur nota bene wordt opengehouden door ouders. Het zijn deze ouders, de zogenaamde ‘anti-vaxxers’, die door zowel medisch specialisten als overheidsinstanties medeverantwoordelijk worden gehouden voor de geslaagde comeback van mazelen in de laatste tien jaar.

Maar de opkomst en het succes van de anti-vax beweging staan symbool voor problemen die veel breder spelen: het verdienmodel van techgiganten, dat gedijt bij de grootschalige verspreiding van pulpnieuws, en de enorme kennisachterstand bij overheid en publiek.

VERDIENMODEL VAN TECHGIGANTEN

Het is ontzettend lucratief om onzinnige, sensationele, of potentieel schadelijke berichten op sociale media te plaatsen, omdat het veel clicks, en dus advertentieopbrengsten, oplevert. Clickbait, lokaas, junknews, pulpberichten of shitposting: het zijn bulkladingen niet-gecontroleerde berichten die 24 uur per dag op onze telefoon en computer verschijnen; soms over de maffe kat van de buren, soms over serieuze zaken als politiek of gezondheid. Het is doelbewust nepnieuws met een potentieel wereldbereik, waar diverse partijen rijk van worden. Recent onderzoek van de universiteit Leiden wijst uit dat deze onzinberichten inmiddels meer Nederlanders bereiken dan nieuwsberichten uit ‘echte’ (dat wil zeggen: volgens journalistieke eisen functionerende) media. Niet verwonderlijk dat er steeds meer bedrijven ontstaan die niets anders doen dan dit soort pulp creëren en plaatsen, op bijvoorbeeld Facebook – een medium met 2,3 miljard maandelijks actieve gebruikers.

Dit is de wereld waarin de anti-vax beweging opereert. De enorme hoeveelheid Facebookberichten, filmpjes, groepsdiscussies en websites waarnaar ze linken: voor een normale, niet medisch-wetenschappelijk onderlegde lezer zijn ze knap realistisch en overtuigend. Ze dragen titels als ‘Voor gezonde kinderen’ of ‘Voor de bescherming van kinderen’ – wie kan daar tegen zijn? Ze tonen indrukwekkende grafieken die moeten bewijzen dat mazelendoden niet zijn uitgeroeid door vaccinaties, maar door andere zaken, of ‘onderzoeken’ over de verzwegen bijwerkingen van de vaccins: autisme, plotselinge karakterveranderingen en zelfs de dood. Voor bewijs leunt men op pseudo-autoriteiten als zelfbenoemde natuurgenezers, alternatieve artsen en ervaringsdeskundigen.

Er circuleren foto’s van soldaten die mensen uit hun huizen sleuren en met geweld injecteren, en er zijn gele Jodensterren te koop, met daarin de woorden ‘anti-vax’.

EEN PARALLELLE WERELD VAN ACHTERDOCHT

Het gevoel van saamhorigheid dat deze online gemeenschap creëert, wordt nog eens extra gevoed door de voorstelling van een grote vijand: overheden, ‘Big Pharma’ en de ‘mainstream media’. In een wereldwijd complot proberen zij gezamenlijk de anti-vaxxers te onderdrukken ‘zoals de nazi’s deden met de joden’. Er circuleren (nep)foto’s van soldaten die mensen uit hun huizen sleuren en met geweld injecteren, en er zijn gele Jodensterren te koop, met daarin de woorden ‘anti-vax’ in het kenmerkende lettertype. Een parallelle wereld van achterdocht, doemdenken en het afwijzen van autoriteit, die een sterk groepsgevoel met gelijkgestemden tot stand brengt; misschien heeft u die riedel de laatste tijd vaker gehoord.

Een Amerikaanse tiener die door zijn moeder met deze Facebookwijsheden werd grootgebracht, en dus jarenlang niét werd gevaccineerd, getuigde vorige maand voor de senaat over zijn zoektocht naar de medische waarheid, en hoe hij zich aan de denkbeelden van zijn moeder ontworstelde. Ethan Lindenberger is nu achttien, en liet zich vlak na zijn verjaardag alsnog vaccineren. Hij vertelde over de online groepen waar zijn moeder haar informatie vandaan haalde, en hoe hij, naarmate hij ouder werd, op school leerde dat niet in iedere discussie de mantra ‘beide zijden hebben een punt’ geldt, waardoor iedereen er een even valide mening op na kan houden. Wetenschappelijke bevindingen moeten voldoen aan een voorgeschreven, complex, maar tevens gecontroleerd proces van waarheidsvinding. Zijn oproep was: wil je de anti-vax beweging stoppen, richt je dan op de bronnen van valse informatie.

KENNISACHTERSTAND

De opkomst van een handvol gigantische techbedrijven in private handen, het ontstaan van een wereldwijde digitale infrastructuur, en sociale media die nieuwsfuncties overnemen: deze ontwikkelingen hebben zich razendsnel voltrokken. Op kennisgebied lopen we dan ook hopeloos achter – zowel overheden als burgers -, met als gevolg dat we de pijlen consequent op de verkeerden richten. Dat bleek deze week wel weer, toen er opeens hevige verontwaardiging ontstond doordat De Volkskrant een zogenaamde ‘anti-vax’ advertentie in de papieren krant had geplaatst. Nu lijkt het me niet bepaald ethisch om dergelijke complotvoedende annonces onweersproken tussen de zonvakanties te plaatsen, dat vooropgesteld. Maar denken dat de (papieren) krant nog van enige relevantie is voor mogelijke anti-vaxxers, is net zo achterhaald als denken dat kinderen leren seksen door muziekvideo’s op MTV.

Het is nu juist de aarzeling of onkunde van overheden om de private industrie het hoofd te bieden, die de kern vormt van het wantrouwen waarop deze bewegingen floreren.

SYMPTOOMBESTRIJDING

Ook politieke leiders richten zich op het symptoom van ‘fake news’, en blijken bar weinig kennis van de onderliggende economische belangen en gemonopoliseerde infrastructuur te hebben. Zie de beschamende hoorzittingen in de VS vorig jaar, van Facebook-CEO Mark Zuckerberg. Niet gehinderd door enige kennis vroeg een senator: ‘Maar wat is dan het verdienmodel, als jullie Facebook-gebruikers niet voor diensten laten betalen?’ Zuckerberg keek even of hij een grapje maakte en antwoordde toen zichtbaar geamuseerd: ‘Senator, met advertenties.’ Een best leuk verdienmodel, overigens, dat hem in 2017 een jaaromzet van 40 miljard dollar, en in 2018, ondanks alle schandalen, een van 55 miljard dollar opleverde.

Ook in ons land blijft het bij symptoombestrijding. Uit de brief van minister Ollongren over dit onderwerp aan de Kamer, van 13 december 2018, blijkt dat zij zich wil richten op meer ‘digitale geletterdheid’ en de ‘zelfregulering van techbedrijven’. Over de wortel van het probleem, het feit dat pulp verspreiden simpelweg een verdienmodel is, met slechts enkele monopolisten aan de touwtjes, wordt niet gesproken.

In de discussie rond de beangstigende mazelenepidemie die momenteel de kop opsteekt door een toenemende groep anti-vaxxers, zou het niet zozeer moeten gaan om vaccinatieverplichting, keuzevrijheid of lichamelijke integriteit. Het is nu juist de aarzeling of onkunde van overheden om de private industrie het hoofd te bieden, die de kern vormt van het wantrouwen waarop deze bewegingen floreren. Zolang dát probleem niet wordt geadresseerd, voorzie ik niet zo snel een einde aan de pulp-, noch aan de mazelenepidemie.

Bron: Vrij Nederland.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.