Bezint eer ge met internetshoppen begint

Speciale aanbiedingen die elk moment kunnen aflopen. Ongevraagde extraatjes die in je winkelkarretje opduiken. Een ‘gratis verzending’ die een verborgen abonnement is. Een nieuw onderzoek brengt de duistere trucs van webwinkels in kaart.

Door Dominique Deckmyn, 26 juni 2019.

De duistere trucs van webwinkels

‘Dark patterns’ worden ze in het jargon genoemd: manipulatieve technieken, vaak op of net over het randje van het legale, die op het internet worden toegepast om je bepaalde dingen te laten doen. Onderzoekers van Princeton-universiteit hebben de meestgebruikte technieken opgelijst en in zeven categorieën ondergebracht. Daarna hebben ze 11.000 webshops gecontroleerd met een geautomatiseerd systeem.

Resultaat: 1.841 voorbeelden van de technieken werden aangetroffen, 11 procent van de websites gebruikt er een of meer van. Op 183 websites (minder dan 2 procent van de onderzochte sites dus) was echt sprake van bedrog. De onderzoekers maken wel duidelijk dat hun cijfers een ondergrens zijn – hun programma kan ­bepaalde voorbeelden missen.

Het gaat om de 11.000 meest bezochte Engelstalige webshops. De onderzoekers leggen bloot hoe de trucs handig gebruikmaken van cognitive bias: bekende denkfouten die mensen systematisch maken. Een typisch voorbeeld is anchoring: zie je eerst een hoge prijs voor een bepaald object, dan lijkt elke lagere prijs een koopje. Restaurants passen anchoring toe door een superdure fles Chateau Lafite op hun wijnkaart te zetten, webshops zullen eerst de duurste variant van een product voorselecteren. Dit zijn de zeven technieken die de Princeton-onderzoekers oplijsten.

Een korting die ‘afloopt’ maar meteen vervangen wordt door een nieuwe, is niet verboden

1. Stiekeme kosten. Extra spullen worden heimelijk in je winkelkarretje geplaatst, of op het laatste moment komt er een extra ‘verwerkingskost’ bij. Of je wordt in een abonnementssysteem gelokt. De onderzoekers troffen 26 voorbeelden aan. Een daarvan is de wijnsite WSJwine.com. ‘Geniet van GRATIS verzending met WSJwine Advantage’ kun je aanvinken, maar dan neem je een betalend jaarabonnement (wat je alleen te weten komt als je doorklikt op ‘verneem meer’).

2. Dringendheid. De koper wordt onder kunstmatige tijdsdruk gezet. Soms met een teller die aftelt hoelang een bepaalde speciale aanbieding nog beschikbaar is, soms met de onduidelijke melding dat die aanbieding maar ‘tijdelijk’ is. Hiervan werden in totaal 483 voorbeelden gevonden. Op 140 websites waren ‘tijdelijke’ aanbiedingen naderhand nog altijd beschikbaar.

3. Misleiding. Je wordt gestuurd om bepaalde ‘optionele’ keuzes te maken en andere keuzes niet. Een ook bij ons veelgebruikte techniek is confirmshaming: de voor de verkoper minder interessante keuze krijgt een onflatteuze omschrijving. Bijvoorbeeld: een jaarabonnement ­weigeren doe je door een kruisje te zetten bij ‘Nee, ik betaal liever volle prijs’. Die specifieke techniek werd 169 keer aangetroffen. Of soms is het taalgebruik bewust verwarrend zodat je je vergist: je denkt je uit te schrijven voor email-marketing, maar doet het omgekeerde. In Europa zijn dergelijke technieken in strijd met de GDPR-wetgeving.

4. Sociale druk. Een belangrijke vorm van cognitive bias is dat we vaak dezelfde keuze maken als ‘de anderen’ of ‘de meerderheid’. Sites kunnen dat manipuleren met berichten over wat de ‘meest gekochte’ variant van een product is – wie zal zeggen of dat waar is? Ze kunnen ook de (misleidende) indruk geven dat heel veel mensen aan het shoppen zijn. Een bepaalde website, Thredup.com, toont voortdurend meldingen als ‘Abigail uit Michigan heeft zonet een nieuwe stereo gekocht’. Die worden automatisch gegenereerd uit een beperkt lijstje namen en objecten.

5. Schaarsheid. ‘Snel, er zijn nog maar twee exemplaren van deze ­barbecue voorradig!’ Deze techniek heet de scarcity bias: wat zeldzaam is, lijkt waardevoller. Meer dan 600 webshops passen deze truc toe. Bij zeventien websites konden de onderzoekers aantonen dat de berichten fictief zijn: geautomatiseerde scripts verzinnen het voorraadniveau. Zo’n software is gewoon te koop.

6. Obstructie. Je aansluiten op een dienst, zoals een abonnement met gratis leveringen, is makkelijk. Die dienst opzeggen is vaak moeilijker, tot bijna onmogelijk: je moet diep in allerlei menu’s gaan zoeken of een speciaal telefoonnummer bellen.

7. Dwang. Op het laatste moment blijkt dat je een account moet aanmaken of je informatie moet delen, anders kun je de begonnen bestelling niet afwerken.

Veel van deze technieken zijn ook bij Belgische webshops gangbaar, zegt Simon November van Test Aankoop. Ze zijn niet noodzakelijk verboden. Een korting die ‘afloopt’ maar meteen vervangen wordt door een nieuwe, is bijvoorbeeld niet verboden, ‘maar de promotie moet wel effectief zijn, de initiële prijs verhogen om dan een valse korting toe te kennen, is illegaal’. Ook de schaarsheidtechnieken zie je vaak, maar het is voor Test Aankoopmoeilijk te beoordelen of de informatie misleidend is.

De Princeton-onderzoekers achterhaalden dat sites dergelijke trucs niet zelf hoeven in te bouwen: er zijn dienstenbedrijven die ze aanbieden. Het onderzoek vond 22 bedrijven die onder meer kunnen zorgen voor valse aankoopactiviteit op je webshop, ook al is dat volgens de onderzoekers illegaal in zowel de VS als Europa.

Bron: De Standaard.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.