Ervaringsdeskundige GGZ: ‘Soms hoor ik mijn verhaal, dat kan ik de pijn weer in mijn buik voelen’

GGZ Noord-Holland-Noord gaat voorop in het gebruik van ervaringsdeskundigen. Nanette Waterhout, die kampte met depressies, probeert er ‘gelijkgestemden’ te helpen. ‘Ik weet wat mij helpt. Dat neem ik mee.’

Door Charlotte Huisman, 9 september 2019.

Nanette Waterhout in gesprek met andere ervaringsdeskundigen. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Toen Nanette Waterhout (49) net aan de slag ging als ervaringsdeskundige, dacht ze geregeld: iedereen ziet aan me dat ik uit een depressie kom. ‘Ik was bang dat mensen me op mijn psychische kwetsbaarheid zouden beoordelen. Dat ik ervaringsdeskundige ben in de geestelijke gezondheidszorg, durfde ik de buitenwereld toen nauwelijks te vertellen. Tot ik doorhad dat het niet nodig is om jezelf te stigmatiseren. Nu heb ik het er met cliënten over hoe ze kunnen omgaan met zulke negatieve ­gedachten over zichzelf.’

Waterhout is sinds 2013 ervaringsdeskundige bij GGZ Noord-Holland-Noord. Deze grote organisatie voor geestelijke gezondheidszorg telt 37 betaalde krachten die zelf hebben ervaren hoe depressies, psychoses, eetproblemen of de gevolgen van een verslaving een leven op zijn kop kunnen zetten. Binnen vijf jaar moet dit aantal zijn verdubbeld. Het is hun taak om de nu in nood zittende cliënten te steunen bij hun herstel, samen met psychologen, psychiatrisch verpleegkundigen, psychiaters en andere professionals.

Al eerder was Waterhout een vacature voor ervaringsdeskundige op­gevallen, toen ze nog werkte bij de personeelsadministratie. ‘Dat is mooi, dacht ik. Dat psychisch kwetsbare mensen baat kunnen hebben bij contact met iemand die vergelijkbare ­ervaringen heeft of heeft gehad. Nu zie ik in de praktijk hoe die ervaringskennis de wetenschappelijke en professionele kennis kan aanvullen.’

Vanaf haar tienerjaren had Waterhout meerdere depressieve perioden. ‘In 2012 was het zo ernstig dat ik niets meer kon.’ Een vriendin ‘sleurde’ haar naar de hulpverlening. ‘Mijn zelfbeeld had een deuk opgelopen. Ik ervoer toen hoe belangrijk het was voor mijn herstel om weer aan het werk te gaan en weer een echte moeder te zijn. Ik weet wat mij helpt om weer uit de depressie te komen, en wat dit herstel juist belemmert. Zulke ervaringen neem ik nu mee in mijn werk.’

Herstelwerkplaatsen

GGZ Noord-Holland-Noord is een voorloper met het inzetten van ervaringsdeskundigheid, zegt ook de ­Vereniging van Ervaringsdeskundigen. Als een van de eerste deelde deze organisatie in 2006 ervaringsdeskundigen in bij de zogenoemde Fact-teams, die hulp bieden aan thuiswonende psychiatrische patiënten.

Sinds 2017 krijgen cliënten die er om hulp vragen meteen bij de intake contact met een ervaringsdeskundige. Zij worden dan vaak doorverwezen naar een van de vier ‘herstelwerkplaatsen’. Een daarvan is gevestigd op de vierde verdieping in het hoofdgebouw in Alkmaar. Het is een lichte ruimte, ingericht voor gesprekken onder leiding van een ervaringsdeskundige met ‘gelijkgestemden’ – een woord dat beter klinkt dan lotgenoten, vindt Waterhout. Gespreksonderwerpen: hoe kun je beter slapen, hoe kun je je zelfbeeld verbeteren en hoe moet je omgaan met emoties.

‘Ik heb zelf ervaren dat zulke gesprekken helpen’, zegt Waterhout. ‘Wij gaan niet meteen tips geven. De bedoeling is dat mensen zelf bewust worden. Er was hier bijvoorbeeld een cliënt die dacht dat hij zo maar van het ene op het andere moment psychotisch kon worden, wat hij heel ­beangstigend vond. Maar al pratende in de groep bleek dat hij bepaalde signalen kreeg voordat de psychose opkwam. Nu weet hij dat hij dan actie moet ondernemen en ook hoe hij dat kan doen.’

Bestuurder Marijke van Putten ­beklemtoont hoe belangrijk GGZ Noord-Holland-Noord de ervaringskennis vindt: ‘Even belangrijk als wetenschappelijke en professionele kennis’. Daarom wil de organisatie investeren in de ontwikkeling en de opleiding van ervaringsdeskundigen.

Dus bekleedt Waterhout sinds deze maand de functie interne opleider ervaringsdeskundige, zoals GGZ Noord-Holland-Noord ook interne opleiders heeft voor psychiatrie, psychologie en verpleegkunde. In die hoedanigheid bekijkt Waterhout welke opleidingen de ervaringsdeskundigen nodig hebben. Zo gaan drie ervaringsdeskundigen per 1 september de nieuwe hbo-opleiding volgen aan de Hogeschool van Amsterdam.

Nieuwe ervaringsdeskundigen krijgen eerst een stoomcursus over wat de functie behelst. Degenen die er langer werken, hebben cursussen gedaan, anderen hebben een sociale mbo- of hbo-opleiding gevolgd, zoals Waterhout zelf. Voor wie de toelatingseisen voor de opleidingen niet haalbaar zijn, worden andere scholingsmogelijkheden gezocht.

Pas op voor hulpverlenerstaal

Want als iets in de praktijk is gebleken, zegt Waterhout: dat iemand zelf psychisch kwetsbaar is, betekent nog niet dat hij iemand anders met diezelfde problemen kan helpen. ‘Alleen met ervaring ben je nog geen ervaringsdeskundige. De ervaringsdeskundige moet erop letten dat hij al werkende niet te veel absorbeert van bijvoorbeeld de hulpverlenerstaal. Professionele hulpverleners moeten zich niet bedreigd voelen door de ervaringsdeskundigen, maar inzien dat zij aanvullend en versterkend kunnen zijn.’

Anderzijds moet de ervaringsdeskundige niet in de ‘dat heb ik ook gehad’-modus schieten, en meteen zijn eigen verhaal vertellen, zegt Waterhout. ‘Je kunt ook je herkenning laten blijken met een blik of een knikje.’

Door hun eigen psychische kwetsbaarheid vallen ervaringsdeskundigen gemiddeld vaker uit dan andere werknemers en werken ze gemiddeld minder uren: ongeveer 24 uur per week. Waterhout, met haar stralende blauwe ogen en haar energieke uitstraling: ‘Vorige week heb ik nog een heel weekeinde moeten bijtanken’, zegt ze.

Onlangs kreeg ze signalen dat ze moest oppassen. Dat ze met tanken vergat te betalen, dat ze haar sleutelbos terugvond in de prullenbak, dat ze paranoïde gedachten had. Haar valkuil is dat ze dan gewoon doorgaat. Waterhout heeft met haar vriend afgesproken dat hij haar ziek mag melden als hij ziet dat het niet goed gaat. Zijzelf zal dat niet doen.

Het komt voor dat een ervaringsdeskundige van slag raakt van een verhaal van een cliënt. ‘Dat gebeurt mij ook’, zegt Waterhout, ‘dat ik denk: dat is bijna mijn verhaal. Dat kan ik in mijn buik voelen – weer die pijn, dat verdriet, die eenzaamheid. Dat moet ik dan soms letterlijk van me afschudden’, zegt ze, al schuddend met haar schouders.

Daarom houden de ervaringsdeskundigen ook elkaar scherp in de ­gaten. ‘Je herkent signalen bij anderen. Ik weet nog dat toen het niet goed ging met mij, twee collega’s me vroegen: wat is er met je aan de hand? Ze zagen dat de twinkeling in mijn ogen was verdwenen.’

Bron: de Volkskrant.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.