Jongerenwerkers op zoek naar identiteit

Anita Keita: “Herkenbaar en openhartig artikel over Jongerenwerk Cordaan waarin deze zin misschien wel de kernvraag voor SociaalWerk in Nederland formuleert: “hoe verhoud je je kritisch tegenover je opdrachtgever?”

John Beckers: ” Door je eigen idealen te hebben en samen op te trekken met gelijkgestemden. Jongeren en andere gewone mensen even goed als gemeenten, fondsen, verzekeraars met datzelfde ideaal. Je hebt ineens geen opdrachtgevers meer (en dat is echt waar :-)). Wel koers houden daarna, wil je geloofwaardig blijven”.

foto: Picscout

Voor jongerenwerkers valt het in de veranderde samenleving niet altijd mee om de juiste rol te pakken. ‘Iedereen wil iets van ons: het onderwijs, de politie, hulpverlening’, aldus Desiree Peeters van welzijnsorganisatie Cordaad uit Zuidoost Brabant. ‘De vraag is: wat vinden we zélf belangrijk? Waar staan we voor?’

In cultureel centrum de Hofnar in Valkenswaard passeerden in vogelvlucht tal van ontwikkelingen, cijfers en trends die van invloed zijn op het jongerenwerk. De bijeenkomst, afgelopen dinsdag, voor jongerenwerkers uit Veldhoven, Valkenswaard, Cranendonck en Heeze-Leende, vormde de aftrap van een traject over visieontwikkeling. Adviseurs van kennisinstituut Movisie gaven een interactieve presentatie, met als doel de jongerenwerkers van Cordaad Welzijn te ondersteunen in het bepalen van hun eigen richting. En die is lastig, omdat de betrokken gemeenten erg verschillend zijn en de uitgangspositie van de jongerenwerkers lang niet overal hetzelfde is. In Valkenswaard bijvoorbeeld vonden zoveel wisselingen plaats dat relaties met de gemeente en jongeren helemaal opnieuw opgebouwd moesten worden. Een stroef proces, ook met de jongeren zelf. De ervaren jongerenwerker die deze taak op zich heeft genomen komt uit een dorp waar het jongerenwerk zelfs helemaal werd wegbezuinigd. In Heeze-Leende is al tien jaar dezelfde jongerenwerker actief: iedereen kent Jaap en andersom. In Cranendonck idem dito, met dat verschil dat het vertrouwde gezicht inmiddels als beleidsmedewerker bij de gemeente werkt en een nieuwe collega zijn werk als jongerenwerker voortzet.

Sociale basis

Waar de nadruk bij het jongerenwerk ooit vooral op recreatie en ontspanning lag, richten jongerenwerkers zich tegenwoordig meer op preventie, coaching en ondersteuning. Sociaal werkers, waaronder jongerenwerkers, hebben een sterkere focus op individuele ondersteuning, in plaats van collectief en preventief werken. En hoewel gemeenten wel willen inzetten op de versterking van de sociale basis, blijkt dit in de praktijk nog niet zo goed van de grond te komen. Daarnaast zijn gemeenten vooral gericht op het berekenen en beheersen van risico’s. Vanuit de gedachte ‘meten is weten’, moet effectiviteit met cijfers aantoonbaar zijn, terwijl jongerenwerk niet altijd meetbaar is. Lokale politici zijn soms uit op succesjes op de korte termijn, ervaren verschillende aanwezige jongerenwerkers. Op papier worden lokaal heel veel jongeren geholpen, maar in werkelijkheid zijn het vooral pleisters die geplakt worden. ‘Die goedkope en korte trajecten van vier sessies lossen in werkelijkheid niets op.’

Jeugdzorg dominant

Hoewel onderzoek van Participe Advies heeft aangetoond dat jongerenwerk sociale cohesie bevordert en dat er vanwege preventie 45 miljoen op de zorgkosten kan worden bespaard, is het aantal jongerenwerkers de afgelopen tien jaar niet toegenomen, maar blijven steken op 1300 jongerenwerkers. De verhouding ten opzichte van de ruim 44.000 jeugdzorgprofessionals lijkt daarmee zoek te zijn. ‘De jeugdzorg is in onze samenleving heel dominant aanwezig, men is sterk gericht behandelen,’ aldus Mariël van Pelt van Movisie, ‘dat heeft weer te maken met de huidige tendens om te problematiseren en snel etiketten te plakken. Bijvoorbeeld huisartsen hebben – mede als gevolg van de hoge verwachtingen van ouders – de neiging om kinderen sneller door te verwijzen naar specialistische hulp. Daarnaast zijn sociaal werkers – waaronder jongerenwerkers – die bezig zijn met preventie, vaak niet bij huisartsen in beeld.’

Gezinnen kloppen laat aan

De transitie in de jeugdzorg moest gepaard gaan met meer nadruk op preventief en collectief werken in de wijkteams, maar die omslag is onvoldoende gemaakt. Gezinnen met problemen kloppen in het algemeen vrij laat bij wijkteams aan, inmenging van buitenaf mijden ze liefst zo lang mogelijk. Andersom zijn hulpverleners van wijkteams niet gewend om out-reachend te werken.  En dat is uiteindelijk wél de kracht van jongerenwerkers die op straat rondlopen en een praatje maken met deze en gene. Mogelijke problemen kunnen zij vroegtijdig te signaleren.

Fluïde relaties

Jongeren van nu groeien op in een onoverzichtelijke wereld. Letterlijk en figuurlijk zijn grenzen vager en relaties meer fluïde. Zekerheden, vaste normen en waarden en langdurige verbintenissen lijken weg te vallen. In allerlei opzichten levert die ‘vloeibare modernisering’ kansen, maar ook grote onzekerheden. Dat is nogal een contrast met de verzorgingsstaat die Nederland ooit was. De afgelopen jaren veranderde onze samenleving verder van een participatiesamenleving naar een prestatiemaatschappij. Jongeren groeien op met de boodschap dat alles kan en mogelijk is: als je maar je best doet, kom je er wel. Van Pelt: ‘Als het jou niet lukt, is het ook nog eens je eigen schuld. Dat is helemáál ingewikkeld.’

Subcultuur

De aanwezige jongerenwerkers geven ook aan dat zij merken dat de jeugd verandert: slechts weinig kinderen horen nog tot een subcultuur. Jongeren durven hun kop niet zo makkelijk meer boven het maaiveld uit te steken. Ook merken ze dat veel jongeren denken dat er meteen iets ergs aan de hand is als het even niet goed gaat. Alsof ze niet meer leren dat tegenslag ook bij het leven hoort. Jongeren zouden vaker van hun ouders moeten horen dat het niet zo belangrijk is wat anderen van hen vinden – op social media is dat de enige boodschap die zij dagelijks krijgen: alles draait om erkenning en waardering van zoveel mogelijk vrienden of volgers. Die aandacht is allemaal heel vluchtig en relatief. Hierover met jongeren in gesprek te gaan is een taak van jongerenwerkers, het gaat erom hun bewustzijn te vergroten. Net als de stappen die mogelijk daarna volgen: empowerment en politisering. Structuren en systemen die niet naar behoren functioneren horen jongerenwerkers aan de kaak stellen. Ze mogen de groep(en) waarmee ze werken een stem geven. ‘Je krijgt wel meteen op je donder als je kritisch bent’, klinkt het. En dat is een lastige, want hoe verhoud je je kritisch tegenover je opdrachtgever?

Ontmoetingsplek

Aan het einde van de bijeenkomst kunnen de aanwezigen concluderen dat het jongerenwerk een minder vaste en vanzelfsprekende plek in de samenleving heeft dan voorheen. Die plek moet worden teruggewonnen en daarbij hoort ook een vaste basis in de vorm van zowel een fysieke als virtuele ontmoetingsplek. Zo’n eigen ruimte is broodnodig voor de vindbaarheid en herkenbaarheid van het jongerenwerk. Misschien voorkomt een eigen stek tevens dat de jongerenwerkers van Cordaad Welzijn te veel met alle winden meewaaien, zoals nu soms het geval is. En dat een vaste stek houvast geeft om de eigen identiteit en positie te vinden en die uit te dragen naar partners binnen het werkveld.

Reactie

Heel herkenbaar, de zoektocht van de jongerenwerkers. Ik krijg gelijk een deja vu naar de identiteitsworsteling van opbouwwerkers. Beide werden en worden primair ingezet om problemen te voorkomen. Alleen hebben gemeenten geen of onvoldoende visie op wat preventie eigenlijk inhoudt en is een verschuiving naar jeugdzorg gemakkelijk te realiseren. Overigens geloof ik niet in de noodzaak van een specifieke ontmoetingsplek. Die hebben alleen maar territoriaal gedrag tot gevolg gehad en meer ellende dan geborgenheid. Ik ben ervan overtuigd dat jongeren veel meer zijn gebaat bij stabiele structuren rond de hickups die hun ontwikkeling en dagelijks leven met zich meebrengen. Ouders, school, een leefomgeving waar je elkaar kan ontmoeten en eens uit je dak kan gaan – en vooral ouders die hun kinderen willen begeleiden, helpen en koesteren.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.