De regionale verschillen nemen toe, politiek Den Haag moet segregatie voorkomen

Welk onderzoek er ook voorbijkomt, de groeiende regionale verschillen worden in Nederland steeds zichtbaarder. Bijvoorbeeld op de terreinen van beschikbare arbeid en zorg, ervaren leefbaarheid, bedrijvigheid, armoedecijfers en gelukscores. Dezelfde regio’s kleuren veelal rood. Het zijn de krimpregio’s in vooral de grensstreken, de noordelijke provincies, Zeeland en Zuid-Limburg.

Door Kim Putters, 4 oktober 2019

Illustratie: Max Kisman voor Het Financieele Dagblad

De (politieke) gerichtheid op steden is historisch gezien in Nederland minder dominant dan in landen als Frankrijk of het Verenigd Koninkrijk. Het maatschappelijk ongenoegen richt zich daar sterk op `Parijs’ en `Londen’, omdat de verschillen met de rest van het land in alle opzichten groot zijn. De Gele Hesjes en de brexit lijken de consequentie.

‘Jongeren trekken nog vaker dan vroeger weg uit landelijke gebieden en keren zelden terug’

Ook in ons land worden welvaart en welbevinden inmiddels steeds regionaler bepaald. Sociale achterstanden en gebrek aan bedrijvigheid zetten de solidariteit tussen regio’s op het spel, net als hun toekomstperspectief. Dit versterkt de segregatie in Nederland.

Jongeren trekken nog vaker dan vroeger weg uit landelijke gebieden en keren zelden terug na een studie om er een gezin te starten. Het aandeel ouderen in de bevolking neemt er fors toe. Een flink deel van hen is nog lange tijd gezond en actief, maar dat is onvoldoende voor een vitale arbeidsmarkt en om de regionale economie een stevige impuls te geven. De trek naar de stad heeft veel bedrijvigheid richting de stedelijke gebieden meegetrokken.

Berekeningen van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) en het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) laten daarnaast zien dat het potentieel aan beschikbare (mantel)zorgers voor iemand vanaf 75 jaar ook terugloopt van meer dan 20 personen rondom de eeuwwisseling naar minder dan 5 personen in de nabije toekomst. Ouderen zorgen natuurlijk ook voor elkaar, maar dat kan op enig moment te veel zijn en wie zorgt er dan? Het gevoel van onveiligheid en achterstelling neemt toe als er geen zorgpersoneel en familie meer in de buurt is.

Voorzieningen

De personeelstekorten zijn namelijk ook nijpend in de krimpregio’s. De schaalvergroting en marktwerking in sectoren als zorg, onderwijs en sociale zekerheid hebben de beschikbaarheid en toegankelijkheid van publieke voorzieningen verder onder druk gezet.

De afgelopen jaren zijn er regionale pacten rond onderwijs en arbeidsmarkt gesloten, net als regiodeals voor economische versterking en leefbaarheid. Maar allerlei instanties, zoals het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), laten steeds opnieuw zien dat de verschillen tussen regio’s blijven groeien. Dit maakt het noodzakelijk dat gemeenten en bedrijven in staat worden gesteld om lokaal en regionaal gericht beleid te voeren, om zo economische ontwikkeling te stimuleren of zorg te organiseren.

De beschikbare informatie over wat er in verschillende regio’s nodig is, wordt onvoldoende bij elkaar gebracht en nog te weinig naar beleid vertaald. Hierdoor kunnen problemen rond werk, zorg en leefbaarheid op regionaal niveau opstapelen. Dan is een bredere blik op welvaart en welbevinden nodig om te zien hoe het echt met mensen gaat, en om te voorkomen dat we een verkokerd beleid voeren.

Investeringen

Het lijkt nu het moment voor een krachtige impuls. Het is daarom hard nodig tegelijkertijd in te zetten op economische versterking, behoud en versterking van sociale netwerken en het bevorderen van maatschappelijke participatie bij zowel ouderen als jongeren. Bedrijvigheid zal gestimuleerd moeten worden als dat verstandig is voor de regionale economie en voor de arbeidsmarkt. In een regio met veel ouderen is het aanbieden van meer deeltijdwerk mogelijk een oplossing voor personeelstekorten, maar ook voor mantelzorgondersteuning en eenzaamheidsbestrijding. Daar is geld en extra inzet voor nodig.

Dat vraagt om gerichte investeringen – publiek en privaat – voor de achteropgeraakte gebieden. Deze investeringen moeten niet los van elkaar, maar gelijktijdig de economische, sociale en ecologische infrastructuur versterken. Oftewel, richt je op brede welvaart.

Van achter het bureau bedachte stelseldiscussies over de optimale regionale indeling van Nederland, zullen niet helpen. We hebben weinig te verwachten van weer een nieuwe mal die vanuit Den Haag wordt opgelegd, en die het uiteindelijk niet mogelijk maakt dat de gezondheidszorg of arbeidsmarkt in de Achterhoek echt anders benaderd wordt dan in Brabant.

Misschien dat de komende tijd opnieuw zo’n bestuurlijke discussie losbarst. Het regio-woord zingt al een tijdje rond, ook in Den Haag. Dat kan een kans zijn, maar ook een hardnekkige poging om centraal grip te krijgen op gemeenten die hun taken verschillend oppakken en uitvoeren. Dat leidt dan meestal tot nieuwe bureaucratie en te weinig middelen, waardoor het risico groter wordt dat noch de stedelijke regio’s noch de krimpgebieden hun eigen aanpak kunnen kiezen.

Groningers, bij wie de gasproblemen bovenop de sociaaleconomische achterstanden zijn gekomen, voelen zich precies daardoor minder serieus genomen. Dat geldt ook voor inwoners in veel grensstreken. De segregatie zet het vertrouwen in Den Haag onder druk.

Ambitie

Laten wij zuiniger zijn op onze regio’s dan het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk. Laten we beseffen dat de regionale verschillen nog niet zo ontwrichtend zijn als ze daar lijken te zijn.

Nu de kaders voor het investeringsfonds nog moeten worden uitgeschreven, ligt daar een mooie ambitie voor minister Wopke Hoekstra: alleen investeren als een initiatief bijdraagt aan versterking van de brede welvaart in regio’s.

Kim Putters is directeur van het Sociaal en Cultureel Planbureau.

Bron: FD.

9 reacties

Geachte Heer Putters, u heeft volkomen gelijk. Ik ondervind al jaren problemen bij overheidsinstellingen, of het nu de Belastingdienst betreft of overige instellingen. En dan een Belastingdienst bij wie je zowaar een klacht kunt bespreken, maar de ambtenaren met mij meer over hun werk en Dienst klaagden en niet enkel mijn klacht werd behandeld. Nu gaat mij het om houding en gedrag van overheidsdiensten en hun medewerkers. Ik ben nu zover met enkele gemeenten en gemeentelijke organisaties, daar waar schrijnende tekortkomingen zijn die grote gevolgen hebben en hadden kunnen hebben, dat de medewerkers zeer eenvoudig klachten niet ontvankelijk stellen en met het grootste gemak mij doorverwijzen naar de Nationale Ombudsman. Nu is zo’n Ombudsman echt niet de enige functionaris die het meest schrijnende dossier krijgt, maar gaan de Autoriteit Persoonsgegevens, B&W en gemeenteraad tot zelfs de minister een dergelijk dossier krijgen. Maar hoe staat het met al die arme Nederlanders die zo verschrikkelijk benadeeld worden door de Nederlandse overheden tot en met Nederlandse Staat die zich niet kunnen verweren?
U begrijpt dat ik het beeld krijg dat Nederland ‘van God los raakt’. Ja, ik ga met u de uitdaging aan dat Nederland gaat belanden in het Rusland van de jaren 90. Dat betekent straks ingeval van economische depressie dat de mensen met toch al negatieve rente hun geld van de bank halen, deze banken om dreigen te vallen (de staat gaat geld bijdrukken dus omvallen gebeurt niet zo snel), maar de chaos in Nederland compleet gaat worden. In Nederland viert de maffia feest, Amsterdam heeft control verloren en de overheid weet niet meer hoe ze met dergelijk terrorisme, stikstof, veenbranden (uw boek), CO2, mensen uit den vreemde en wat al nog niet meer moet omgang. Nederland daalt van prestigieuze lijstjes en gaat naar de chaos zoals Rusland kende in de jaren 1990 – 2000. En zovele Nederlanders weten het wel, maar steken kop in het zand. Is bewuste keuze, maar actie is reactie en dan krijg je wat je afroept met dergelijk houding en gedrag. Edgar Schein zal dit kunnen beamen met zijn cultureel – mentaal model. We gaan het zien.20:33 | 04-10-2019 Dhr. Bank

Ik heb de indruk dat de provincie beter bediend wordt met artsen, tandartsen, onderwijzers, leraren, politiepersoneel etc, etc dan de grote steden. In ieder geval is het aantal 3-sterren restaurants er groter dan in de stad. Daar is het pure armoede op dat gebied.21:42 | 04-10-2019 Dhr. Mastenbroek

Ook de krimpgebieden gaan profiteren van de mafia oorlog in het grootstedelijke, het kwartje moet nog even vallen bij de milennials, je leven lang slaaf van tijdelijke contracten, geen fatsoenlijke toekomst op kunnen bouwen in de randstad, steeds meer drugs nodig om te kunnen leven in de schijnwereld, tot je het licht ziet en gaat wennen in almere….

Vanaf dat punt is er nog hoop, en land het besef dat er juist in de krimpgebieden ruimte is om te leven, dat je daar wel kunt kopen, dat daar aanzienlijk minder criminaliteit heerst, en je geen drugs nodig hebt om te compenseren voor gebrek aan toekomst perspectief..

de keuze vervalt slechts tot, wil jij kromliggen voor 35 m2 huuretage of ben je bereid verder te kijken dan je digitale smartfoon scherm22:35 | 04-10-2019 Lp Heukels

Weinig aan te merken op dit artikel van Kim Putters. De situatie is in Nederland nog niet zo erg als in het nog centralistischere Engeland of Frankrijk, maar ook in het kleinere Nederland is de regionale segregatie steeds duidelijker zichtbaar. Veel economische en ook niet niet-economische problemen in Engeland en Frankrijk, o.a. zich uitend in de Brexit en gilets jaunes, zijn te verklaren uit een zeer ongezonde balans tussen de hoofdstedelijke regio (die als een grote en sterke magneet werkt, omdat de overheid, grote bedrijven, media er zijn gevestigd) vs. de rest van het land.

Meer actieve spreiding o.a. van overheidsactiviteiten, zou een van de antwoorden moeten zijn. Helaas heeft de Nederlandse overheid het spreidingsbeleid sinds de jaren ’60, in de afgelopen decennia weer teruggedraaid. (Semi-)publieke instellingen worden bij voorkeur weer gevestigd in Den Haag of de Randstad. Hiermee versterkt de overheid zelf de nefaste, centralistische tendens. Je kunt hele lijsten maken van allerlei (semi-)publieke instellingen in Den Haag of de Randstad, die geen echte noodzaak hebben om daar te zijn gevestigd of dicht bij het politieke Haagse ‘vuur’ hoeven te zitten. Je zou zo een hele trits van dergelijke instellingen kunnen verplaatsen naar bijvoorbeeld Arnhem, Zwolle of Den Bosch. Dan vloeit ook weer een aanzienlijk deel van de ambtenarensalarissen terug naar ‘de regio’ i.p.v. naar de Randstad; ambtenarensalarissen die uiteindelijk voor een groot deel ook worden betaald door de regio.

Het SCP (Sociaal-Cultureel Planbureau) van Kim Putters is bijvoorbeeld een voorbeeld. Waarom moet dit wetenschappelijk orgaan per se zijn gevestigd In Den Haag ? Het SCP zou haar werk net zo goed kunnen doen uit pakweg Nijmegen of Tilburg.03:10 | 05-10-2019 Dhr. Coenen

@ dhr Coenen
Goed betoog. Daarnaast elke provincie een ministerie, dan wonen alle besluitvormers niet in dezelfde regio waardoor veel besluiten ongetwijfeld anders zullen uitvallen. Door moderne technieken is het niet meer nodig om allemaal bij elkaar te zitten.07:49 | 05-10-2019 Ed Gevers

Almere, Lelystad, Leeuwarden, Groningen, Zwolle, Apeldoorn, de drie Twentse steden, Arnhem & Nijmegen, de 4 Brabantse steden, Venlo, Roermond, Maastricht. Gaat het nou echt zo slecht buiten de Randstad?13:55 | 05-10-2019 Dhr. van Veen

Ik vind het behoorlijk bezopen dat de kwaliteit van de jeugzorg en onderwijs afhankelijk is van de gemeente waar je woont. Ik heb meermalen in dubio gestaan om dit te doen vanwege de abominabele voorzieningen van de gemeente versus wat je elk jaar aan OZB aftikt. De ambtenaren lijken er ook maar alleen te zitten om hun eigen baantje te rechtvaardigen. Het enige waar gemeentes goed in lijken te zijn dat is het opleggen en incasseren van boetes.18:28 | 05-10-2019 Chris Timmers

Typos: met “om dit te doen” bedoelde ik verhuizen naar een andere gemeente21:09 | 05-10-2019 Chris Timmers

Geachte Heer Putters, segregatie vindt nu in Nederland plaats zoals dit plaatsvond in de jaren 80 in de voormalig Sovjetunie. Ongeacht de vorm van institutionalisering bepaalt ‘het volk’ als beweging waar een land o.a. bestuurlijk naartoe moet. In onze huidige democratisch bestel lezen we dit af aan het stemgedrag. En sociaal-cultuur technisch is er altijd verschil geweest tussen Randstad (inclusief ‘Den Haag’) en de rest van Nederland. In de provincies Friesland, Groningen (gaswinning) en Limburg (zij praten over ‘dadruben in Holland’, helemaal na het sluiten van de mijnen) weten ze er alles van. Ditzelfde ‘Den Haag’ wat jaren geleden al stelde dat cultuurintegratie van mensen uit den vreemde finaal is mislukt. Ik ben het in navolging met dhr. Coenen en dhr. Gevers eens dat inspraak en besluitvorming voor Nederland als land meer moet komen uit de provincies. Niet door lokatie, maar door institutie. Niet door deze in een 1e en 2e Kamer te zetten bij toeval gekozen (met voorkeursstemmen), maar conform Russisch huidig model door inspraak van gouverneur. Een commissaris van de Koning moet in Nederland een andere gedaante krijgen en direct mee kunnen beslissen. We voorkomen daarmee hopelijk de jaren 1990 – 2000 en brengen politiek dichter bij de burgers en burgers dichter bij de politiek. Wat ‘Den Haag’ ook wenst. In Den Haag zit dan de hoofdzetel (soort Doema). Het krijgt een federaal tintje wat een koninkrijk niet geheel welgevallig is, maar een Koning is er voor het volk en andersom en niet om enkel troonredes te lezen. De Koning kan blijven bestaan met een Raad van State. Vele mensen in Groningen ontberen ordentelijke huizen, een basisbehoefte (Maslow). Laat hen bijv. meer spreken. ‘Amsterdam’ is de grip op de hoofdstad verloren, de provincies segregeren al door stemgedrag en ‘Den Haag’ heeft geen visie meer wat je minimaal moet hebben om zeer urgente problemen op te lossen. De wil van het volk gaat uiteindelijk de doorslag geven. Dat weten Frankrijk en Rusland met hun revoluties zeer goed. Ik ben voor Europa bang dat de er meer nodig is dan de 10 mrd euro voor de gilets jaunes of lagere belastingen voor middenklasse. De veenbrand is zich sinds Fortuyn en Van Gogh aan het versnellen. Le Pays-Bas gaat nu langzaam ten onder, is het niet door natuurkracht, dan is het door wanbestuur in sociaal-culturele context met verstrekkende gevolgen, zoals andere EUlanden.11:47 Dhr. Bank

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.