Arm en rijk mengen lost problemen in achterstandswijken juist níet op

De wijken Sint Marten en Klarendal in Arnhem, kregen de stempel Vogelaarwijk.

Bewoners in slechte buurten mengen met middeninkomens, is géén remedie tegen toenemende achterstand. Sterker nog: juist de kwetsbare bewoners ruimen dan het veld.

Door Hans Marijnissen, 3 februari 2020.

Ja daar is-ie weer: de oplossing tegen achterstanden in de vroegere Vogelaarwijken – nu geopperd door minister Van Veldhoven (wonen). Breek wat oude flats af, zet er wat nieuwe appartementen voor middengroepen voor in de plaats, en de gemengde wijk zal het een stuk beter doen. Was het maar zo simpel.

Volgens stedelijk geograaf Cody Hochstenbach van de Universiteit van Amsterdam gaat het mengen van wijken vaak juist ten koste van de kwetsbare groepen. “Want die moeten immers plaatsmaken voor de nieuwe inwoners die het beter doen. Het gekke is ook dat het altijd over de zogenaamd zwakke buurten gaat als we het over ‘mengen’ hebben. Daar verdwijnen de betaalbare woningen. De echte segregatie zit juist in de rijke buurten. Waarom bouwen we daar geen nieuwe betaalbare woning zodat de vermenging daar plaatsvindt?”

Hochstenbach reageert op het rapport in opdracht van Aedes dat vandaag uitkwam. Daarin staat dat arme wijken met veel sociale huurwoningen een verzamelpunt zijn geworden voor allerlei kwetsbare groepen mensen. In deze wijken en buurten wonen steeds meer mensen die zichzelf amper redden, laat staan dat ze buren kunnen helpen. Hierdoor verslechtert de leefomgeving in wijken met veel sociale huur sneller dan verwacht. Buurten waar veel kwetsbare groepen wonen, zoals mensen met een licht verstandelijke beperking, mensen zonder baan of mensen met psychiatrische problemen, zijn een gewild doelwit voor criminelen, stellen de onderzoekers. De kwetsbaarheid van achterstandswijken wordt nog eens versterkt doordat er tegelijk sprake is van een toenemende uitstroom van kansrijke huishoudens.

Volgens Hochstenbach hoeft de optelsom van bijvoorbeeld armoede, lage opleiding en slechte gezondheid bij bewoners overigens niet per se een ‘slechte buurt’ op te leveren. “Als deze niet te groot is, en bijvoorbeeld tegen het centrum met voorzieningen aanligt, kan zo’n buurt heel goed functioneren.” Daarbij moet worden gedacht aan publieke voorzieningen als een bibliotheek, goede scholen en een buurthuis. De problemen die nu volgens Aedes ontstaan, zijn volgens Hochstenbach veeleer het gevolg van rijksbeleid. “Ze kunnen nauwelijks een verrassing zijn, want ze ontstaan door het uitplaatsen van patiënten, bezuinigingen op zorg en de concentratie van deze mensen in bepaalde buurten die al kwetsbaar zijn.” Er is volgens hem geen reden tot hysterie, maar de toestand is wel zorgelijk.

Nu spelen er andere problemen dan in de periode Vogelaar

Zijn collega Fenne Pinkster deelt die conclusie. Zij promoveerde aan dezelfde universiteit op ‘geconcentreerde armoede’ en schreef in 2017 mee aan het rapport ‘Wonen in een beruchte buurt’ over de Amsterdamse Bijlmer. Volgens haar is het ‘mengen’ in achterstandswijken altijd de eerste reflex in Nederland als de leefbaarheid in een wijk vermindert, maar biedt het geen duurzame oplossing. Het risico bestaat dat de buurt wel verbetert, maar dat de oude bewoners er niet van profiteren en je de problemen alleen maar verschuift.

“Door veranderend beleid in de sociale huursector en in de zorg zijn er nieuwe concentraties ontstaan van kwetsbare bewoners. Denk bijvoorbeeld aan de instroom van mensen met psychische- of verslavings-problematiek die voorheen begeleid woonden in instellingen, maar nu zelfstandig in de wijk moeten wonen. Tegelijkertijd is er minder geld om deze mensen te begeleiden.” Wat dat betreft hebben deze wijken nu ook andere problemen dan in de periode van Ella Vogelaar, toen vooral kleine inkomens en slechte huisvesting een rol speelden.

“De problematiek is verzwaard, en de sociale zorg afgenomen. Waar veel mensen misschien niet direct aan denken, is de afbraak van de wijkteams van de politie. Minder toezicht op straat en minder contact met bewoners dragen ook bij aan leefbaarheidsproblemen en gevoelens van onveiligheid.” 

‘Voorzieningen moeten terugkeren’

Tel daarbij het verdwijnen van de huismeester en het buurthuis op, en wijken voelen zich in de steek gelaten. Dat zijn ze volgens Pinkster ook. “Premier Rutte zegt dat het geld tegen de plinten klotst, maar tegelijkertijd is er de laatste jaren bezuinigd op het budget van sociale wijkteams.” Er moet weer geïnvesteerd worden in de verbetering van het sociale domein, zegt Pinkster. De verpaupering van wijken is een symptoom van achterstallig onderhoud. “Corporaties willen gaan bouwen, en dat kunnen ze ook goed. Maar dat antwoord is te simpel. Er zal moeten worden gebouwd in de vorm van sociale maatregelen. Maar dat is veel ingewikkelder, omdat daar meer partners bij nodig zijn met een lange adem.”

Pas als die leefbaarheid en veiligheid is verbeterd, kun je denken aan het bouwen van woningen voor nieuwe groepen als de middeninkomens. “Maar die zouden vooral bestemd moeten zijn voor de sociale stijgers uit de wijk zelf. Want die zijn er ook. Probeer door nieuwbouw juist die mensen te behouden voor de wijk.”

Volgens Erik Snel, als socioloog verbonden aan de Rotterdamse Kenniswerkplaats voor leefbare wijken, is het Aedes-rapport een wake-upcall. “Steden denken vaak dat ze het goed doen door flink te investeren. Maar ze zien niet dat de uitstroom van kansrijke bewoners groter is dan de ­instroom van kansarmen. Die trend kan alleen maar worden omgebogen door een brede aanpak. Samen met de energietransitie en verduurzaming van woningen, moet óók de leefbaarheid en veiligheid van de wijk worden meegenomen. De sociaal-publieke voorzieningen moeten zo terugkeren. Want die vormen de basis voor de leefbare wijk.”

Lees ook: 

Arme wijken zijn een verzamelpunt van kwetsbare mensen. Gevolg: de leefbaarheid gaat hard achteruit

Arme wijken met veel sociale huurwoningen zijn een verzamelpunt geworden voor allerlei kwetsbare groepen mensen, blijkt uit onderzoek in opdracht van Aedes. Deze wijken en buurten worden meer en meer ­bewoond door mensen die zichzelf amper redden, laat staan dat ze ­buren kunnen helpen. Hierdoor verslechtert de leefomgeving in wijken met veel sociale huur sneller dan verwacht.

Bron: Trouw.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.