In Ruttes ‘muur’ van groepsimmuniteit zitten wat barstjes

Het addertje onder groepsimmuniteit. Voordat 60 tot 80% van de bevolking Corona heeft gehad en immuun is zijn we een hele poos verder. We zitten nu op 0,1 promille. Met een bevolking met meer dan de helft kwetsbare 50-plussers zal ook van die groep pakweg de helft ziek en immuun moeten worden. Wie wil? Hoe maakbaar is de impact van een virus?

De stationshal van Rotterdam Centraal. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

‘Een muur die je bouwt’ om kwetsbare ouderen en mensen met een zwakke gezondheid. Die kalmerende metafoor gebruikte Mark Rutte om te schetsen wat er gebeurt als er in Nederland ‘groepsimmuniteit’ ontstaat. Helaas is de praktijk complexer, blijkt als je de muur van Rutte wat beter inspecteert. Twee heikele punten.

Door Maarten Keulemans, 17 maart 2020.

1. Het fundament: is groepsbescherming wel haalbaar?

Groepsimmuniteit (‘herd immunity’) is een klassieker uit de medische leerboeken, waar het in 1923 belandde na experimenten van de Britse bacterioloog William Topley. Bij zijn muizen nam Topley waar dat hij niet alle diertjes hoefde in te enten om een ziekte te weren. Op een zeker moment zijn zoveel dieren immuun, dat een ziektekiem niet meer goed van dier naar dier kan springen en verdwijnt.

Mooi principe, maar je moet er wel veel individuen voor immuniseren. Dat hangt af van hoe besmettelijk de ziektekiem is, via een mooie rekensom: 1 min 1 gedeeld door het aantal besmettingen per persoon. Bij het mazelenvirus, waarbij een besmet persoon wel twintig anderen kan besmetten, moet bijvoorbeeld 1 – 1/20 = 95 procent van de bevolking immuun zijn, voordat de verspreiding tot stilstand komt. Vandaar dat het RIVM alarm sloeg toen de vaccinatiegraad onder de 95 procent zakte.

En het nieuwe coronavirus? In Nederland gaat men uit van een besmettelijkheid van ongeveer 2,5 nieuwe besmettingen per geïnfecteerde. En dat betekent dat groepsimmuniteit pas ontstaat als 60 procent van de bevolking het virus heeft gehad (1 – 1/2,5). Andere epidemiologen komen met iets andere aannamen uit op 80 procent.

En dat zijn nogal aantallen. ‘Wij worstelen daar een beetje mee’, zegt hoogleraar klinische virologie Louis Kroes (LUMC). ‘We zitten nu op 1.700 besmettingen. Dat is 0,1 promille van het aantal inwoners van ons land. Voordat je tot een werkzame groepsimmuniteit komt, moet het enorm oplopen.’

Ouderen en kwetsbaren ‘afschermen’, zoals Rutte zegt, kan dan niet: alleen al de 50-plussers maken zo’n 50 procent uit van de bevolking. ‘Wil je de groepsimmuniteit laten opkomen, dan is er geen enkele manier waarop je de kwetsbare groepen kunt sparen’, zegt Kroes.

2. De muur: wordt groepsimmuniteit niet te veel een doel op zich?

Rutte zei het alsof het een gegeven is. ‘De realiteit is dat de komende tijd een groot deel van de Nederlandse bevolking met het virus besmet zal raken.’ Laat het virus ‘gecontroleerd rondgaan onder mensen die er vrij weinig last van hebben’, zo omschreef RIVM-adviseur Jaap van Dissel bij Nieuwsuur ‘de gedachte achter dit beleid’.

Maar in het Verenigd Koninkrijk, waar wetenschapsadviseur Patrick Vallance dezelfde filosofie ontvouwde, leidde het tot een storm van kritiek. Jongeren en jongvolwassenen hebben dan wel minder last van de ziekte, een minderheid kan wel degelijk flink ziek worden en in zeldzame gevallen zelfs overlijden aan het virus. ‘Harteloos’ en ‘gevaarlijk’ om ze dus expres bloot te stellen, zelfs al gaat dat gecontroleerd, gingen Britse wetenschappers tekeer. Bij grote aantallen dreigen alsnog ‘Italiaanse taferelen’, zei medisch microbioloog Roel Coutinho dinsdag al in de Volkskrant.

Een ander idee is om de bevolking zo veel mogelijk uit de wind te houden tot de zomer, vindt Kroes. En dan de troepen hergroeperen. ‘We hebben alle reden om aan te nemen dat dit virus, zoals alle luchtwegvirussen die we kennen, terugloopt als het warmer wordt en de luchtvochtigheid stijgt. Zo winnen we tijd, om te zoeken naar antivirale middelen of een vaccin.’

Zo’n vaccin zou hetzelfde doen als Topley met zijn muizen: de groepsimmuniteit kunstmatig verhogen. Al blijft het de vraag wanneer zo’n vaccin er is, zegt coronaviroloog Eric Snijder (LUMC). ‘Dit een halfjaar uitzingen is nog te doen. Maar als het twee jaar duurt voordat er een vaccin is, denk ik dat je afweging al anders wordt.’

Voor speculaties over groepsimmuniteit lijkt het in elk geval te vroeg. ‘We moeten niet hebben dat mensen gaan zeggen: het is zo gek nog niet om geïnfecteerd te raken, want dat is goed voor de groepsimmuniteit’, vindt Kroes. ‘Het doel is niet om in korte tijd te gaan voor groepsimmuniteit, maar om zo min mogelijk mensen besmet te laten raken.’

In dit dossier leest u alles wat u moet weten over het coronavirus. De laatste ontwikkelingen worden bijgehouden in ons liveblog

Hoeveel levens kan corona in ons land eisen?De coronakoorts covid-19 kan in Nederland duizenden, maar ook een half miljoen mensen het leven kosten, blijkt uit berekeningen op het spreekwoordelijke bierviltje. Wat zijn in het bizarre dobbelspel met Magere Hein precies de spelregels?

Experts: coronacrisis kan nog jaren duren, maatregelen nog lang na 6 april nodigEpidemiologen maken zich op voor een lang gevecht tegen het coronavirus. Preventieve maatregelen zoals een ban op handen schudden en thuiswerken bij verkoudheid zijn misschien nog enkele jaren nodig, voordat het virus eindelijk onder controle is.

Bron: de Volkskrant.

Wuhan leert: los acuut medische tekorten op

Nederland heeft te lang gewacht met maatregelen tegen het coronavirus en moet nu als een haas de Chinese aanpak volgen, stellen activist Sylvia Borren en filosoof Frans Geraedts.Sylvia Borren en Frans Geraedts17 maart 2020, 18:20

Schoonmakers ruimen een sporthal leeg die in Wuhan dienst deed als ziekenhuis. Beeld AP

Nederland is sinds maandag grotendeels op slot. Een week te laat − en dat is bij een epidemie als deze een eeuwigheid. Dat gaat ­levens kosten. Oorlog is voor deze ene keer de enig juiste metafoor. De overheid moet de hele samenleving ­mobiliseren en de juiste richting op sturen.

We zijn geen artsen, geen micro­biologen, geen epidemiologen. Waar we verstand van hebben, is hoe beslissingen bij overheidsorganisaties en in de politiek worden genomen. Waar we verstand van hebben, is langs welke routes daar morele fouten binnensluipen.

De een van ons heeft daar als filosoof met zijn collega’s de afgelopen vijfentwintig jaar aan de binnenkant van overheidsorganisaties werk van gemaakt. De ander heeft ­tegen die fouten, als leidinggevende van en ­onderhandelaar namens organisaties uit de civil society, vijfentwintig jaar lang keer op keer protest aan­getekend.

In dit dossier leest u alles wat u moet weten over het coronavirus. De laatste ontwikkelingen worden bijgehouden in ons liveblog

De Chinese overheid heeft in ­Wuhan de besmetting tot staan gebracht. Dat is gebeurd door een combinatie van het op slot doen van de ­samenleving, grootschalig testen, van investeringen in ziekenhuisvoorzieningen, de mobilisatie van extra medisch personeel, het steeds weer opsporen en in quarantaine brengen van de ­contacten van coronapatiënten en bovenal door social distancing en zelfisolatie van burgers.

Tot onze verbazing werd in Nederland in de eerste weken van de epidemie niet of nauwelijks gesproken in het publieke en politieke debat over de optie om hier hetzelfde te doen. Het leek alsof we stilzwijgend al hadden besloten niet eens te gaan proberen de besmetting een halt toe te roepen. Voor zover wij hebben kunnen achterhalen, was dat niet een kwestie van kwade wil, maar het gevolg van de ­gewenning aan een terugtredende overheid, aan een gezondheidszorg die zuinig aan doet en aan een burger die vooral denkt aan zijn eigen ­belang. Kan Nederland doen wat China in Wuhan deed? Zeker. Gaat ons dat geld kosten? Natuurlijk. Kunnen wij ons dat veroorloven? Jazeker. Kunnen wij met verstandige maatregelen de ­financiële schade voor individuen en bedrijven beperken? Uiteraard. Gaan we de economische schade weer ­inhalen als de crisis voorbij is? Zonder twijfel.

Grote Stap

Het grotendeels-maar-nog-niet-­helemaal op slot doen van de Nederlandse samenleving,waartoe de regering afgelopen zondag heeft besloten, is een grote stap in de goede richting. Veel zal nu afhangen van de ­bereidheid van burgers om omwille van de ander het juiste te doen. We moeten zoveel mogelijk binnen blijven, afstand van elkaar houden en als we ziek worden onszelf volledig isoleren.

Drie weken is ongetwijfeld te kort om net als in Wuhan de besmetting tot staan te brengen. De ervaring daar leert dat het minstens zes tot acht ­weken zal duren voordat het zover is.

Bestaat er het risico dat het virus in Wuhan of elders in China weer oplaait? Dat kan zeker gebeuren. De ­bevolking is immers nog niet immuun, want, gelukkig maar, veel ­minder dan 1 procent van de Chinese bevolking is tot nu toe met het virus besmet geraakt. Maar er is alle reden te veronderstellen dat bij een tweede grotere uitbraak het in Wuhan ontwikkelde beleid opnieuw kan worden ingezet. Waarschijnlijk met nog meer succes, vanwege de opgedane kennis en ervaring.

Schaarste oplossen

In de zes tot acht weken dat Nederland in ieder geval helemaal op slot moet gaan, mogen we dus niet stil-­zitten. We moeten in een razendsnel tempo de intensivecarecapaciteit verhogen. Wuhan bouwde nieuwe ziekenhuizen. Wij moeten zoiets ook doen. Misschien met behulp van de krijgsmacht?

We moeten artsen zonder levensnoodzakelijke taken bijscholen, ­zodat ze coronapatiënten die het ­ziekenhuis in moeten, maar niet aan de beademing hoeven, kunnen begeleiden. Om te beginnen misschien de tweeduizend bedrijfs- en verzekeringsartsen bijscholen?

We moeten de benodigde apparatuur en het materiaal, met name beademingsmachines, gaan produceren. Daar moet het bedrijfsleven mee aan de slag. Met Philips voorop, want dat is ’s werelds beste producent van medische apparatuur. Tenslotte moeten we de GGD toerusten om middels grootschalig testen en snelle quarantaine nieuwe ­besmettingshaarden steeds opnieuw in de kiem te smoren.

Want het kan toch niet waar zijn dat we het bedrijfsleven met miljarden gaan steunen, maar straks beademingsapparatuur tekort komen? En dus – het klinkt gruwelijk, maar de kans is helaas maar al te reëel – bejaarden een verstikkingsdood laten ­sterven?

Een nieuwe morele fout

Rutte heeft gelijk. Als we na zes tot acht weken weer aan het werk gaan, moet de social distancing voor iedereen in stand blijven. Scholen moeten waarschijnlijk tot na de zomer dicht. De horeca en de openbare vrijetijdsgebouwen vermoedelijk ook. Thuis werken waar mogelijk en vergaderen op anderhalve meter afstand blijft ­geboden. Nog steeds niet handen schudden, omhelzen, zoenen.

Rutte heeft gelijk. Ouderen en zieken moeten dan nog niet weer aan het werk en moeten zoveel mogelijk in isolatie blijven. Waarschijnlijk totdat er geneesmiddelen zijn en daarna de vaccinatie. Met name in de ouderenzorg moet er veel gebeuren om ­effectieve bescherming tegen ­besmetting mogelijk te maken.

Rutte heeft ongelijk als hij voorstelt te streven naar collectieve immuniteit door een ruime meerderheid van de bevolking het virus te laten op­lopen. Dat zou, denken wij, levens­gevaarlijk zijn.

In Engeland, waar dit idee politiek voor het eerst werd geopperd bij monde van premier Boris Johnson, is de weerlegging al onderweg. Wij ­laten dat kritische werk graag over aan de experts, aan artsen, micro­biologen en epidemiologen. 

Sylvia Borren is activist en voormalig directeur bij Oxfam/Novib en Greenpeace Nederland.

Frans Geraedts is filosoof bij Governance and Integrity.

Bron: de Volkskrant.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.