In Coronatijd glorieert in elke sector de regelmaker

Protocollen Om te ontsnappen uit de lockdown heeft elke sector eigen regels opgesteld. Het gevolg: een baaierd aan doortimmerde protocollen.

Door Freek Schravesande, 16 mei 2020.

Foto’s Merlin Daleman 

Bij de ingang van veel speeltuinen staat een medewerker klaar met het protocol. Handen wassen, geen ijsjes, geen schepjes in de zandbak. Stichting SPIN, beheerder van acht speeltuinen in Amsterdam-Noord, voegde daar nog een regel aan toe. Elke ouder krijgt van de speeltuinmedewerker met gehandschoende hand een gedesinfecteerde hoepel aangereikt, diameter 70 centimeter, te gebruiken om afstand te houden tot de ander.

Met een hoepel in je hand een pandemie bezweren. De burger kijkt er amper nog van op. Het is coronatijd, de regels zijn veranderd. Op kantoor wijzen pijlen hoe te lopen, wie naar het zwembad wil moet zich thuis omkleden en op de tennisbaan dien je met de klok mee te wisselen van helft – geen high fives!

Om te ontsnappen uit de intelligente lockdown heeft elke sector eigen regels opgesteld. Al die regels zijn door de coronawerkgroepen van bedrijven, instellingen, verenigingen toegespitst op lokale situaties en die regels zijn nog eens bijgevijld door gemeentes en veiligheidsregio’s alvorens het licht voor openstelling op groen gaat. Het resultaat: een bulk aan doortimmerde protocollen waarin weinig aan het toeval is overgelaten. En een burger die zich, de nieuwe verworvenheden in het vizier, maar al te graag volgzaam opstelt.

„Tegen de leden zeg ik: ‘Kijk, wij kunnen ten minste víssen’. Dat is al privilege.” Ook Twan van Gestel, voorzitter van visvereniging ’t Voorntje in Grubbenvorst, heeft zijn leden moeten uitleggen waarom ze alleen in hun eentje op de steigers rond de visvijver mogen staan. Hij heeft moeten uitleggen waarom het gebruik van tenten, gewild bij de karpervissers, niet mag: „Kunnen ze met anderen in kruipen, dat valt niet te controleren.” Waarom ook persoonlijke viswedstrijdjes niet zijn toegestaan: „Iedereen is benieuwd naar wat de ander vangt, krijg je groepsvorming.”

Sociaal gezien is een „babbeltje over het water” nu het hoogst haalbare. Maar het overgrote deel van zijn leden is al lang blij.

Weg met de bunkerhark

En ook Bart Rekers, manager van golfclub Zeegersloot in Alphen aan den Rijn, hoorde na de openstelling deze week over „lachende gezichten” op de baan. Het protocol dat hij van de branchevereniging kreeg aangeleverd was al gedetailleerd. Niks aanraken, dat is de crux. Dus handen af van de vlaggenstok. Weg met de ballenwassers. En de bunkerhark.

In overleg heeft Rekers het protocol verder verfijnd. Discussiepunt was hoe het balletje na het slaan zonder aanraking van de vlag uit de hole te krijgen. De branchevereniging gaf vier opties ter overweging, Rekers koos een eigen. „In de cup hebben we pvc-ringen geplaatst zodat de bal bovenin blijft steken.”

Het verenigingshuis blijft gesloten, evenals het toilet. Kom geplast de baan op, is nu de regel. De aanvraag om openstelling van één toilet – met een gemiddelde leeftijd van 63 jaar op de club geen overbodige luxe – keurde de gemeente af. Het compromis werd: alleen bij hoge nood. „Tja, wanneer is dat?”

Hoe gedetailleerd wil je de regels opstellen? Bij de Nederlandse Kitesurf Vereniging was daar „best wat discussie” over, zegt voorzitter René Bos. De protocol-concepten gingen over en weer alvorens versie 1.5 op de website belandde. Daar staat nu dat je bij het optuigen van de kite dwars op de wind moet staan, zodat alle vochtdeeltjes die je uitstoot niet naar anderen waaien. „Sommigen vonden dat te ver gaan”, zegt Bos. „Mag je verwachten dat leden hun eigen verstand gebruiken? Wij zijn geen kleuterjuf.”

Regels zijn er vooral ter bewustwording, zegt Heinke Janssen, directeur van stichting SPIN. Neem de hoepels, „daarmee creëer je het besef: houd afstand.” Bovendien kan de speeltuinmedewerker zo tellen hoeveel volwassenen in de speeltuin aanwezig zijn. Meer dan twintig is volgens de brancheorganisatie onverantwoord. „Dus we hebben per speeltuin twintig hoepels.”

Losgaan met stickers

Juist die regel doet pijn, zegt Janssen. „Wij werken in buurten met moeilijk bereikbare ouders. De speeltuin is een laagdrempelige manier om contact te leggen. Met zo weinig ouders verhoog je die drempel.”

Wanneer schiet een regel zijn doel voorbij? Dat vroeg ook Wim Voermans, hoogleraar staats- en bestuursrecht aan de Universiteit Leiden, zich af toen hij deze week een kijkje nam in zijn faculteitsgebouw. „Iemand was helemaal losgegaan op de stickers en de pijlen. Knap werk. Maar behoudt het gebouw zo nog wel zijn functie?”

Een pandemie past niet in ons denkkader, dus grijpen we naar regels om het gevoel van controle te herwinnen. „De angstreflex slaat om in een regelreflex”, zegt Voermans. De ijver waarmee al die coronawerkgroepen hun taak verrichten, kan hij begrijpen. „Iedereen wil laten zien: ‘wij doen ons best, doe ons alsjeblieft niet weer op slot’.” Bovendien is het sturen van de Nederlandse overheid op eigen verantwoordelijkheid, door sectoren hun eigen regels te laten opstellen, een slimme zet. „Kijk naar Frankrijk, waar de directieve overheid stuit op verzet.”

Maar té veel regels, dan gaat het mis. „Dan schakel je de verantwoordelijkheid van het individu uit.” En je zult moeten controleren, dat leidt tot hoge kosten. Zo verhoogde golfclub Zeegersloot het aantal marshalls op de baan van één naar vijf, stichting SPIN laat nu twee professionals per speeltuin de hoepels aanreiken.

Zo’n hoepeltje is het punt niet, zegt Paul Frissen, bestuursvoorzitter van de Nederlandse School voor Openbaar Bestuur. Maar de huidige regeldrift tast ook grondrechten aan. Ze beperken de samenkomst, de vrijheid van demonstratie, bewoners in verpleeghuizen mogen geen bezoek ontvangen, in het hospice mogen mensen in hun laatste levensfase geen ommetje meer maken.

De regelmaker glorieert in coronatijd. Besturen zitten stevig in het zadel, want het debat is omwille van de noodtoestand verstomd. Maar als deze crisis nog even blijft dan moeten we ons volgens Frissen „dringend herbezinnen” op de regels. Wim Voermans: „Het gaat in ons soort samenlevingen om vrijheid. Maar als we worden gewurgd door regels, zijn we dan nog vrij?”

Bron: NRC.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.