Vrouwen kunnen leiden. Dat doen ze niet ‘vrouwelijk’

Vrouwelijke regeringsleiders boeken in Corona-tijd betere resultaten. Niet vanwege vrouwelijke eigenschappen maar omdat vrouwen op weg naar de top daar alleen komen als ze beter zijn.

In 1982 ontvangt de Britse prime minister Margaret Thatcher de Amerikaanse president Ronald Reagan
In 1982 ontvangt de Britse prime minister Margaret Thatcher de Amerikaanse president Ronald ReaganFoto Ron Bell/EPA 

Politiek Historische voorbeelden laten zien dat het onzin is om van ‘vrouwelijk’ leiderschap te spreken

Door Anneke Ribberink, 6 mei 2020.

In het Britse zakenblad Forbes werden onlangs zeven vrouwelijke regeringsleiders geportretteerd die het beter doen dan een aantal mannelijke evenknieën. De vrouwen worden geroemd om hun doortastend optreden in de coronacrisis, hun grote mate van empathie en de naar verhouding geringe sterftecijfers in hun land. Er was hier echter sprake van stereotypering van mannelijk en vrouwelijk leiderschap, waar de Groningse hoogleraar Janka Stoker zich in NRC terecht tegen verzette. Ze wees op het gevaar dat mensen als het erop aankomt nog steeds een masculien beeld hebben van de ideale politieke leider. De algemene conclusies die verbonden worden aan een aantal observaties, namelijk dat vrouwelijk en mannelijk leiderschap van elkaar verschillen, zijn niet vol te houden.

Anneke Ribberink is gastonderzoeker bij de sectie Politieke geschiedenis van de Vrije Universiteit.Lees ook:Gaan vrouwelijke leiders beter met de coronacrisis om?

Een van de genoemde vrouwelijke leiders is Angela Merkel, recent weer veel op het schild gehesen. Inderdaad doet Duitsland het relatief goed met zijn naar verhouding lage sterftecijfers. Merkels bijnaam uit 2002, Chefin Gnadenlos, is al lang vergeten, alsmede de aanleiding. Sinds haar aantreden als minister van Vrouwen en Jeugd in 1991 liet ze een spoor van ontslagen achter onder hoge ambtenaren en medewerkers. Bekend is haar aanval op haar beschermer Helmut Kohl in de Frankfurter Allgemeine Zeitung van december 1999, wegens zijn betrokkenheid bij een financieel schandaal in de CDU. Merkel bevrijdde zich hiermee voorgoed van de door haar gehate aanduiding als ‘Kohls Mädchen’ en zette een stap op weg naar haar positie als eerste vrouwelijke Bondskanselier in 2005.

‘Zorgzaam’ en ‘invoelend’

Waarom trad Merkel zo hard en weinig empathisch op? Ze moest wel, om een einde te maken aan de voortdurende onderschatting van haar capaciteiten als politicus, zo valt te lezen in Merkel-biografieën (Boysen, Langguth).

Ook andere vrouwelijke politici in het Westen hadden hiermee te maken. Er was lang een diepgewortelde opvatting dat vrouwen geen goede politici konden zijn, laat staan minister of regeringsleider. Niet voor niets kende het Westen tot het einde van de twintigste eeuw maar twee vrouwelijke regeringsleiders van betekenis, Margaret Thatcher in het Verenigd Koninkrijk en Gro Harlem Brundtland in Noorwegen. De eeuwenlange etikettering van vrouwen als weliswaar zorgzaam en invoelend, maar ook te weinig intelligent en irrationeel, had zijn sporen nagelaten in de wetenschap en in leidinggevende functies in maatschappij en politiek. Weliswaar werden vrouwen in de jaren zestig als gelijkwaardig aan mannen beschouwd, maar ze moesten niet denken hun gelijke te zijn.

Marga Klompé

De weinige vrouwelijke politici, die dergelijke etiketten vaak hadden geïnternaliseerd, waren overwegend te vinden op de terreinen cultuur, maatschappelijk werk, gezondheidszorg en onderwijs. Nuttig, maar door mannelijke politici minder gewaardeerd; zij ambieerden de harde en hoger aangeschreven ‘mannelijke’ specialismen als defensie, buitenlandse zaken en economie, en natuurlijk de functie van regeringsleider.

De eerste vrouwelijke minister van Nederland, Marga Klompé, had zich als parlementariër in de late jaren veertig en de vroege jaren vijftig onderscheiden in de buitenlandse politiek, maar werd in 1956 minister van Maatschappelijk werk.

Margaret Thatcher manifesteerde zich een decennium later graag op financieel-economisch terrein. Deze capabele vrouwelijke politici zagen zich geconfronteerd met wat Thatcher de „welfare thing” noemde, een moeilijk te nemen barrière om buiten de ‘vrouwelijke’ functies te treden.

Met de tweede feministische golf van eind jaren zestig was de verandering begonnen. In het voetspoor van Simone de Beauvoirs adagium dat je niet als vrouw wordt geboren, maar tot vrouw wordt gemaakt, vochten de dankzij de verzorgingsstaten stijgende aantallen goed opgeleide vrouwen de discriminatie aan in sleutelsectoren in maatschappij en politiek. Internationaal steeg het percentage vrouwelijke politici snel, met sinds de millenniumwisseling een groeiend aantal vrouwelijke parlementariërs, ministers en regeringsleiders. Vrouwelijke ministers zijn nu ook te vinden op de traditioneel mannelijke politieke terreinen. Christine Lagarde is nu bijvoorbeeld voorzitter van de ECB, na een carrière als minister van Economische Zaken in Frankrijk en daarna als directeur van het IMF.

Mannelijk gedrag

Maar de opvatting van gescheiden mannelijke en vrouwelijke eigenschappen is nog niet verdwenen, soms onder invloed van hersenwetenschap zoals dat van Dick Swaab (Wij zijn ons brein). Daarom zijn enkele historische tegenvoorbeelden nuttig.

Met succes bestreed Thatcher, ook al was het tijdelijk, de economische crisis in haar land, dat bij haar aantreden gold als ‘de zieke man van Europa’. De armoede en grote aantallen werklozen baarden haar zorgen, maar ze accepteerde ze als ‘collateral damage’ van haar hervormingen, net als de vele beschuldigingen van onvrouwelijk gedrag.

Dergelijke verwijten troffen ook Klompé en Merkel. De laatste trad hard op tijdens de eurocrisis vanaf 2010. De Grieken dragen haar dit harde en in hun ogen weinig empathische handelen nog steeds na.

Vrouwelijke politieke leiders vertonen dus wel degelijk gedrag dat traditioneel mannelijk wordt genoemd; daar zijn genoeg voorbeelden van te geven.

NRC Europa

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.