Waardige opvolger voor de klassieker ‘Why Nations Fail’

Wankel evenwicht, Daron Acemoğlu en James Robinson, Nieuw Amsterdam, € 39,99.
Wankel evenwicht, Daron Acemoğlu en James Robinson, Nieuw Amsterdam, € 39,99.

Toen Antanas Mockus in 1994 werd verkozen als burgemeester leek de door en door corrupte stad Bogotá eindelijk een andere richting in te slaan. De politieke buitenstaander, een hoogleraar wiskunde en filosofie, wist de lokale lokale overheid te versterken en gaf de burgers meer inspraak. Het geweld en de vriendjespolitiek namen af, het vertrouwen van de bevolking en de kwaliteit van de dienstverlening namen toe.

Het hield geen stand. In 2008 mocht Samuel Moreno zich burgemeester noemen van de Colombiaanse hoofdstad. Samen met zijn broer Iván zette hij een plundertocht en smeergeldcarrousel op die hen naar schatting een half miljard dollar opleverden.

Het is een ‘mooie’ illustratie van het belang van het ‘rode-koningineffect’ dat centraal staat in Wankel evenwicht, het jongste boek van economen Daron Acemoğlu en James Robinson. Dat rode-koningineffect is een verwijzing naar een personage van Lewis Carroll. De auteur van Alice in Wonderland beschreef in een van zijn verhalen een rode koningin die hard moet rennen om op dezelfde plek te kunnen blijven.

Voor het ontluiken en opbloeien van vrijheid moet er zowel een sterke staat als een krachtige samenleving zijn, betogen Acemoğlu en Robinson. Beide moeten zoals de rode koningin rennen om gelijke tred te houden. Dat werkte dus maar een tijdje in Bogotá.

Als landen er wel in slagen om de balans te houden, kunnen ze in de sweet spot belanden waar er een evenwicht is tussen machtige, centrale staatsinstellingen en een assertieve, actief betrokken samenleving die zich weet te handhaven tegenover de macht van de staat en haar politieke elites weet te ketenen. Buiten die ‘corridor’ bevinden zich in de uitersten een despotische staat met zijn angst en repressie, en een afwezige staat waar geweld en wetteloosheid heersen. Beter wegblijven dus.

Acemoğlu en Robinson tonen aan dat het ‘einde van de geschiedenis’ dat Francis Fukuyama na de val van het communisme uitriep onzin is

Met Wankel evenwicht breien Acemoğlu en Robinson een waardig vervolg op Why Nations Fail. In die eerdere bestseller lichtten ze het belang toe van instituties die mensen brede kansen en prikkels bieden om te investeren en innoveren. Om de vrijheid en welvaart die dat oplevert veilig te stellen, is het dus essentieel dat de rode-koningindynamiek intact blijft.

In hun lijvige werkstuk reizen de economen door de eeuwen en rond de wereld. Daarbij komen we kleurrijke figuren tegen zoals Solon, een handelaar en militaire commandant die 594 jaar voor de start van onze jaartelling gezagsdrager werd van Athene. Hij voerde tal van hervormingen door om de positie van het volk tegenover de elites te versterken zonder die laatste te veel voor het hoofd te stoten. Vervolgens ging hij tien jaar in ballingschap om niet in de verleiding te komen aan zijn wetten te morrelen. Maar ook lui zoals Kamehameha III, een Hawaïaanse koning die een landhervorming doorvoerde waardoor zijn volk maar 1% van het land in handen meer had.

Daron Acemoğlu

De in Turkije geboren Armeens-Amerikaanse Daron Acemoğlu (52) is hoogleraar economie aan het MIT. Hij ontving de John Bates Clark Medal. Degenen die deze onderscheiding krijgen, worden beschouwd als belangrijke kanshebbers voor de Nobelprijs.

Foto: Peter Tenzer

James Robinson

James Robinson (60) is politiek wetenschapper en econoom. Hij is hoogleraar aan Harvard University en een wereldberoemde Latijns-Amerika- en Afrikadeskundige.

Foto: Nancy Wong

Eerder schreven ze samen het boek Why Nations Fail (vertaald in het Nederlands als Waarom sommige landen rijk zijn en andere arm).

Acemoğlu en Robinson tonen aan dat het ‘einde van de geschiedenis’ dat Francis Fukuyama na de val van het communisme uitriep onzin is. Het is helemaal niet onvermijdelijk dat landen uiteindelijk convergeren naar dezelfde soort staat, samenleving en instituties. Integendeel, een land dat in de ‘corridor’ zit kan daar even goed weer uitvallen. Verschillende krachten, zoals technologische veranderingen of het verwateren van de macht van middenveldorganisaties, kunnen het precaire evenwicht verstoren.

Dat gevaar is reëel in meerdere geïndustrialiseerde landen, merken Acemoğlu en Robinson op. Ze stellen vast dat veel burgers daar de afgelopen decennia amper economische vooruitgang hebben gezien, terwijl technologische veranderingen en de mondialisering van de economie anderen hebben verrijkt. Die onvrede uit zich in succes voor populisten, wat op zijn beurt het politieke bedrijf in de corridor aantast.

De rode koningin-dynamiek dreigt te stokken, met een gevaar voor despotisme. Dan beweert een ‘sterke man’ het namens het volk op te nemen tegen de elites. Dat is herkenbaar in veel landen vandaag, merken Acemoğlu en Robinson op. Denk maar aan Recep Tayyip Erdogan in Turkije, Viktor Orbán in Hongarije, Rodrigo Duterte in de Filipijnen, of Donald Trump in de VS.

Wankel evenwicht is met andere woorden niet alleen een rijke historische les, maar ook een belangrijke waarschuwing.

Bron: FD.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.