Eerst een JIM en dan de probleemanalyse

“Ik zet een JIM in en ik ben klaar”. Hoe de mens Jim een instrument Jim wordt. Wie eerst het probleem ‘oplost’ en daarna pas de ‘dialoog’ zoekt lost weinig op. Zonder Jim niet, met Jim ook niet. ‘Feest’ van herkenning. #jeugdzorg#jim#uitdebehandelstand

Suzanne de Ruig en Levi van Dam gingen na zeven jaar JIM-aanpak in de jeugdzorg aan de tekentafel zitten om na te denken wat het is dat zo goed werkt bij JIM en hoe die mechanismen versterkt kunnen worden. ‘Een JIM is vaak iemand die allang bij het gezin betrokken is, maar geen positie kon krijgen binnen de hulpverlening.’

De JIM-aanpak (Jouw Ingebrachte Mentor) werd in 2013 bedacht om uithuisplaatsingen van jongeren te voorkomen. De jongere die uit huis geplaatst moet worden, kon een volwassenen die hij of zij vertrouwde bij het hulpverleningsproces vragen. Een gevraagde mantelzorger, een steunfiguur voor de jongere en een adviseur voor de ouders en hulpverleners. Na de inzet van een JIM bleek negentig procent van de jongeren niet uit huis geplaatst te worden. Daarna werd de JIM-methode ook ingezet in andere jeugdhulp vragen zoals bij zwerfjongeren, ggz en huiselijk geweld. Een van de bedenkers van de JIM, Levi van Dam, promoveerde in 2018 op de aanpak, lees hier een interview met Van Dam.

Circulaire zorg

Samen met professionals uit het veld ontwikkelden bedenkers Suzanne de Ruig en Van Dam JIM verder. Begin september publiceerden ze het boek: Circulaire zorg. Van JIM-aanpak naar een nieuwe kijk op jeugdhulpverlening. ‘JIM is te instrumenteel geworden,’ vertelt De Ruig, maatschappelijk werker en systeemtherapeut. ‘We zijn bang dat hulpverleners denken: “Ik zet een JIM in en ik ben klaar”. Dat hulpverleners denken dat een JIM gelijk staat aan goede hulpverlening, betrekken van het netwerk et cetera. Maar JIM is geen oplossing of toevoeging. Geen extra element, maar een smaakversterker van de positieve ingrediënten die al aanwezig zijn.’Circulaire zorg
De definitie van circulaire zorg staat in het boek beschreven als: ‘Circulaire zorg handelt vanuit het nu, met het oog op de volgende generatie. Dit doen we door breed te kijken, de natuurlijke hulpbronnen van mensen in beeld te hebben en te erkennen. En waar mogelijk te herstellen, zodat we stagnaties verminderen en perspectieven verbeteren.’ Circulaire zorg is duurzaam (met oog op de volgende generatie(s)), minimalistisch (voegt niks toe wat er al is) en is holistisch (kijk naar het systeem, niet alleen naar het kind).

Andere kijk

De JIM-aanpak staat volgens de bedenkers voor meer dan die versteviging. Het gaat om een andere kijk op jeugdzorg. En die andere kijk is nodig, volgens De Ruig. ‘Ik werk nu vijftien jaar als hulpverlener in de jeugdzorg en ik vraag me oprecht af: zijn we wel goed bezig? Steeds meer jongeren krijgen te maken met jeugdzorg, en steeds minder jongeren lijken echt vooruit gekomen door de hulp die ze krijgen. De transformatiedoelen waren goed, maar blijken in de praktijk niet uit te komen.’

Tekentafel

Daarom is ze met Van Dam aan de tekentafel gaan zitten, om na te denken wat het is dat zo goed werkt bij JIM en hoe die mechanismen versterkt kunnen worden. ‘Een JIM is vaak iemand die allang bij het gezin betrokken was, maar geen positie kreeg binnen de hulpverlening. Pas als een JIM betrokken is, vinden familiesystemen oplossingen die noch door hulpverleners, noch door ouders gezien worden. Een JIM ziet kwaliteiten in een kind, die anderen niet meer zien. Of een JIM kan tegen een ouder zeggen: “Maar jij drinkt te veel, en dat helpt de situatie niet verder.” Zoiets kan een hulpverlener niet op die manier zeggen. Een JIM normaliseert, verstevigt de kracht van het natuurlijke netwerk rondom een kind en staat naast de hulpverlener in de strijd met de systemen. Je wilt dus eigenlijk dat die JIM eerder betrokken wordt, eerder formeel een positie krijgt.’

Goed voor de JIM

‘Zodoende kwamen we op de term circulaire zorg,’ zegt De Ruig. ‘Die term komt van de circulaire economie. In een circulaire economie benut je alle grondstoffen in het proces, en het is goed voor iedereen. Dat zag ik bij JIM ook: het is goed voor de jongere, goed voor de professionals omdat die er niet meer alleen voor staan, en vaak goed voor de JIM’s. Ik ken een JIM die depressief was, niet meer kon werken en ze werd JIM van een meisje. Zij kwam op originele oplossingen, waardoor ze de gemeente zo’n drie ton bespaarde omdat dit meisje op haar 14e niet uit huis geplaatst hoefde te worden. De JIM leefde zelf ook enorm op van de taak die ze had.’

Van binnenuit

Met deze zienswijze willen De Ruig en Van Dam ‘de jeugdzorg van binnenuit veranderen’. De Ruig: ‘Met circulaire zorg bedoelen we dat jeugdhulp begint bij het gezin, niet bij de hulpverlener. Nu komt een hulpverlener een gezin binnen, analyseert het probleem, bedenkt een oplossing en vraagt dán pas wat het sociale netwerk kan betekenen. Dat is best arrogant. De hulpverlener denkt dat hij of zij de beste probleemanalyse kan maken. De bedoeling van de JIM en van de circulaire zorg is dat je éérst de JIM erbij haalt, en dan pas de probleemanalyse. Op die manier kom je op een andere probleemanalyse en dus ook op fundamenteel andere hulpverlening.’

Het boek Circulaire zorg is als boek en e-book verkrijgbaar en te bestellen op deze site.

Bron: Zorg + Welzijn.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.